Romantyzm (1810–1900)

Na początku XIX wieku artyści i pisarze upomnieli się o prawo do wyrażania osobistych uczuć: namiętności, melancholii, marzeń, miłości do natury. Kompozytor nie był już sługą dworu ani Kościoła, lecz niezależnym artystą, żyjącym z koncertów, uczniów i wydawnictw.

Fortepian głęboko się zmienił: podwójna repetycja Érarda (pozwalająca bardzo szybko powtarzać dźwięk), metalowa rama, większy naciąg strun, szersza klawiatura. Instrument stał się potężny i śpiewny i trafił do każdego mieszczańskiego domu. Liszt wymyślił solowy recital fortepianowy; Fryderyk Chopin pisał niemal wyłącznie na swój instrument.

Muzyka romantyczna kocha krótkie, poetyckie miniatury charakterystyczne (nokturn, impromptu, pieśń bez słów, sceny dziecięce) tak samo jak ogromne dzieła (symfonie Brahmsa, opery Verdiego i Wagnera). Harmonia wzbogaciła się o chromatykę i odległe modulacje; prawy pedał otula brzmienie.

Tempo stało się bardziej elastyczne (rubato: „kradniesz” czas jednej nucie i oddajesz go innej). Muzyka opowiadała historie i malowała krajobrazy: to muzyka programowa, od Symfonii fantastycznej Berlioza po poematy symfoniczne Liszta. Na gitarze Tárrega położył fundamenty nowoczesnej techniki.