C-sleutels en lezen in alle sleutels – gratis cursus muziektheorie

Naast de g- en f-sleutel bestaat er een derde familie: de c-sleutels. Het teken, in de vorm van een gestileerde „B” (𝄡), wijst met zijn midden naar één lijn: die lijn is de middelste C.

De twee c-sleutels die nog vaak gebruikt worden

Altsleutel (c-sleutel op lijn 3): de middelste C staat op de middelste lijn. Het is de sleutel van de altviool en vaak van de viola da gamba.
Tenorsleutel (c-sleutel op lijn 4): de middelste C staat op lijn 4. Gebruikt door de cello, de fagot en de trombone in hun hoge register, om hulplijnen boven de notenbalk met f-sleutel te vermijden.

Dezelfde melodie in de altsleutel…

M:4/4
L:1/4
K:C clef=alto
C D E C | C D E C | E F G2 |]

… en in de tenorsleutel

M:4/4
L:1/4
K:C clef=tenor
C D E C | C D E C | E F G2 |]

Dit is het begin van Vader Jacob (Frère Jacques) op dezelfde klinkende hoogte; alleen de plaats op de notenbalk verandert.

De „zeven sleutels” van het Franse solfège

In de Franse conservatoriumopleiding wordt lezen in zeven sleutels gedrild: g-sleutel (G op lijn 2), f-sleutel (F op lijn 4), baritonsleutel (F op lijn 3) en c-sleutels op lijn 1, 2, 3 en 4 (soms ook de „Franse vioolsleutel”, G op lijn 1, uit de 18e eeuw). De sopraansleutel (C op lijn 1) en mezzosopraansleutel (C op lijn 2) werden vroeger gebruikt voor de zangstemmen in partituren van Bach of Mozart.

Waarom zou je je daar vandaag nog mee bezighouden? Om orkestpartituren en oude uitgaven te lezen, om een altviolist of cellist te begeleiden, en om op zicht te transponeren: wie alle sleutels kent, kan een partij voor klarinet in Bes of hoorn in F lezen door zich gewoon een andere sleutel voor te stellen.

Leesmethode: zoek de lijn van de middelste C (aangeduid door het midden van de sleutel) en lees dan in intervallen vanaf die C. In de altsleutel: middelste lijn = C4, tussenruimte erboven = D4, lijn 4 = E4, enzovoort.

Niet verwarren: in elke c-sleutel is de aangeduide C altijd de middelste C (C4), nooit een andere C.