Trzy gamy molowe – darmowy kurs: teoria muzyki

Jeśli gama durowa kojarzy się ze światłem, gama molowa przywołuje cień, melancholię, tajemnicę albo dramat. Jej główna cecha: tercja mała między toniką a stopniem III (A-C zamiast A-Cis). Istnieją jednak trzy odmiany gamy molowej, każda z konkretnym zadaniem.

1. Moll naturalny (eolski)

To dźwięki równoległej gamy durowej, zaczęte od jej 6. stopnia: A H C D E F G A. Wzór: 1 – ½ – 1 – 1 – ½ – 1 – 1.

M:4/4
L:1/4
Q:1/4=90
K:C
A B c d | e f g a |]

Jej 7. stopień leży cały ton pod toniką: brak dźwięku prowadzącego, stąd miękka, modalna, archaiczna barwa (dużo muzyki ludowej i pop).

2. Moll harmoniczny

Aby przywrócić ciążenie dźwięku prowadzącego, podwyższamy 7. stopień: G → Gis. To gama, z której pochodzą akordy tonacji molowej (stąd nazwa).

M:4/4
L:1/4
Q:1/4=90
K:C
A B c d | e f ^g a |]

Efekt uboczny: między F a Gis pojawia się sekunda zwiększona (3 półtony), dająca natychmiast rozpoznawalny „egzotyczny” posmak.

3. Moll melodyczny

Aby zaśpiewać melodię bez tego dziwnego skoku, w górę podwyższamy też 6. stopień (Fis, Gis). W dół dźwięk prowadzący nie jest już potrzebny, więc wracamy do mollu naturalnego.

M:4/4
L:1/4
Q:1/4=90
K:C
A B c d | e ^f ^g a | a =g =f e | d c B A |]

A w jazzie? Jazzmani używają mollu melodycznego w obu kierunkach („jazz minor”). To źródło wielu nowoczesnych barw omawianych w drugiej części kursu.

Jedna tonacja, trzy gamy

W utworze w a-moll kompozytor swobodnie przechodzi między nimi zależnie od kontekstu: Gis blisko toniki (kadencje), G w linii opadającej, Fis we wznoszeniu ku A. Znaki przykluczowe są zawsze takie jak w mollu naturalnym (tu: brak); Gis i Fis zapisuje się jako znaki przygodne.

Aby usłyszeć różnicę: posłuchaj Greensleeves (moll, z Gis w kadencjach), a potem zagraj powoli gamę molową harmoniczną: poczuj „tarcie” F-Gis. W ćwiczeniu kształcenia słuchu w serwisie ćwicz odróżnianie dur od moll.

Częsty błąd: wpisywanie dźwięku prowadzącego do znaków przykluczowych („a-moll ma Gis przy kluczu”). Nie: a-moll nie ma znaków przykluczowych; dźwięk prowadzący zawsze dopisuje się jako znak przygodny.