Tonacje równoległe i jednoimienne – darmowy kurs: teoria muzyki

Każda tonacja durowa ma dwie szczególnie bliskie „kuzynki” molowe. Koniecznie trzeba je odróżniać.

Tonacje równoległe: te same znaki

C-dur i a-moll używają tych samych dźwięków i tych samych znaków przykluczowych: to tonacje równoległe. Tonika równoległej tonacji molowej leży tercję małą niżej od toniki durowej (to jej VI stopień).

G-dur ↔ e-moll (1♯)
F-dur ↔ d-moll (1♭)
Es-dur ↔ c-moll (3♭)

I odwrotnie: równoległa tonacja durowa leży tercję małą wyżej od molowej. Przejście do tonacji równoległej to najłagodniejsza ze wszystkich modulacji: żaden dźwięk się nie zmienia, przesuwa się tylko środek ciężkości.

Tonacje jednoimienne: ta sama tonika

C-dur i c-moll zaczynają się od tego samego dźwięku, ale mają inne znaki przykluczowe (brak / 3 bemole): to tonacje jednoimienne (uwaga: po angielsku to właśnie parallel keys, a nasze „równoległe” to relative keys!). Przejście między nimi gwałtownie zmienia oświetlenie, jak chmura przesuwająca się przed słońcem.

Posłuchaj Panie Janie w dur, a potem przerobionego na moll. Dokładnie to robi Gustav Mahler w trzeciej części swojej I Symfonii: dziecięcy kanon staje się dziwnym, ironicznym marszem żałobnym.

M:4/4
L:1/4
Q:1/4=90
K:C
C D E C | C D E C | E F G2 | E F G2 |]

M:4/4
L:1/4
Q:1/4=70
K:Cm
C D E C | C D E C | E F G2 | E F G2 |]

Szybki sposób na tonację równoległą: na klawiaturze zejdź trzy półtony w dół od toniki durowej (C → H → B → A). Albo policz trzy nazwy literowe w dół (C, H, A) i sprawdź, czy to 3 półtony.

Częsty błąd: myślenie, że c-moll jest równoległą tonacją C-dur. Nie: to tonacja jednoimienna. Równoległa = te same znaki; jednoimienna = ta sama tonika.

Kompozytorzy romantyczni uwielbiają przechodzenie między dur i moll jednoimiennym: zwłaszcza Schubert często „przechyla” melodię z dur do moll (lub odwrotnie) dla przejmującego efektu. Nazywa się to czasem mieszaniem trybów lub zapożyczeniem (ang. modal mixture, borrowing).