Koło kwintowe

Ułóż dwanaście tonacji durowych, idąc w górę co kwintę: C, G, D, A, E, H, Fis… Z każdym krokiem do znaków przykluczowych dochodzi jeden krzyżyk. W drugą stronę, schodząc co kwintę (czyli w górę co kwartę): C, F, B, Es… z każdym krokiem jeden bemol więcej. Ułożone w koło jak godziny na tarczy zegara tworzą koło kwintowe, mapę drogową tonalności.

Klikaj tonacje, by zobaczyć ich znaki przykluczowe. Wewnętrzny krąg pokazuje równoległe tonacje molowe (te same znaki).

Dlaczego kwinty?

Przypomnij sobie dwa tetrachordy gamy durowej: C-D-E-F + G-A-H-C. Górny tetrachord C-dur staje się dolnym tetrachordem G-dur; wystarczy dodać D-E-Fis-G. Każda nowa gama o kwintę wyżej wykorzystuje połowę poprzedniej i podwyższa jeden dźwięk: nowy dźwięk prowadzący.

Na dole koła: enharmonia

Na dole obie drogi się spotykają: Fis-dur (6 krzyżyków) i Ges-dur (6 bemoli) to na fortepianie ta sama tonacja, zapisana na dwa sposoby. Podobnie H/Ces (5♯ / 7♭) i Cis/Des (7♯ / 5♭). Enharmonia „zamyka” koło.

Do czego służy?

• Do zapamiętania znaków przykluczowych i równoległych tonacji molowych.
• Do wskazania tonacji pokrewnych: sąsiednie tonacje różnią się tylko jednym dźwiękiem. Klasycy modulują najczęściej do dominanty (krok zgodnie z ruchem wskazówek zegara) lub subdominanty (krok w przeciwną stronę).
• Do zrozumienia następstw akordów: ruch w dół po kole (E → A → D → G → C) daje najbardziej naturalne następstwo w muzyce tonalnej – to z barokowych progresji i standardów jazzowych.
• Do organizacji ćwiczeń: przerabiaj gamy w kolejności koła, dodając po jednym znaku.

M:4/4
L:1/4
Q:1/4=80
K:C
"C"[CEG]2 "F"[CFA]2 | "Bdim"[B,DF]2 "Em"[B,EG]2 | "Am"[CEA]2 "Dm"[DFA]2 | "G"[B,DG]2 "C"[CEG]2 |]

Powyżej każdy dźwięk podstawowy schodzi o kwintę (C, F, H, E, A, D, G, C), nie wychodząc poza gamę C-dur: to „progresja kwintowa”, którą znajdziesz u Vivaldiego, Bacha, Händla… i w niezliczonych piosenkach.