Znaki przykluczowe: czytanie w mgnieniu oka
Teoria muzyki · Gamy i tonacje · Poziom 3 · 12 min
Pisanie ♯ przed każdym F w utworze w G-dur byłoby męczące. Dlatego znaki gamy zapisuje się raz na zawsze na początku każdej pięciolinii, tuż za kluczem: to znaki przykluczowe. Obowiązują we wszystkich oktawach i przez cały utwór (chyba że się zmienią).
Kolejność krzyżyków i bemoli
Znaki pojawiają się zawsze w tej samej kolejności:
- Krzyżyki: Fis – Cis – Gis – Dis – Ais – Eis – His (każdy nowy krzyżyk leży kwintę nad poprzednim) – Anglosasi zapamiętują to zdaniem „Father Charles Goes Down And Ends Battle” (ich B to nasze H);
- Bemole: B – Es – As – Des – Ges – Ces – Fes (dokładnie odwrotnie) – po angielsku „Battle Ends And Down Goes Charles's Father”.
M:4/4 L:1/4 K:G G4 | [K:D] D4 | [K:A] A4 | [K:E] E4 | [K:B] B4 | [K:F#] F4 | [K:C#] C4 |] w: G D A E B F♯ C♯
M:4/4 L:1/4 K:F F4 | [K:Bb] B4 | [K:Eb] E4 | [K:Ab] A4 | [K:Db] D4 | [K:Gb] G4 | [K:Cb] C4 |] w: F B♭ E♭ A♭ D♭ G♭ C♭
Tonacja w dwie sekundy
- Krzyżyki: ostatni krzyżyk to dźwięk prowadzący. Idź półton w górę: to tonika gamy durowej. Trzy krzyżyki (Fis, Cis, Gis) → Gis + półton = A-dur.
- Bemole: przedostatni bemol to tonika gamy durowej. Cztery bemole (B, Es, As, Des) → As-dur. Jeden wyjątek do zapamiętania: jeden bemol = F-dur.
- Brak znaków: C-dur (albo a-moll).
| Znaki | Dur | Równoległa molowa |
|---|---|---|
| — | C | a |
| 1♯ | G | e |
| 2♯ | D | h |
| 3♯ | A | fis |
| 4♯ | E | cis |
| 5♯ | H | gis |
| 6♯ | Fis | dis |
| 7♯ | Cis | ais |
| 1♭ | F | d |
| 2♭ | B | g |
| 3♭ | Es | c |
| 4♭ | As | f |
| 5♭ | Des | b |
| 6♭ | Ges | es |
| 7♭ | Ces | as |
Dur czy moll? Te same znaki służą dwóm tonacjom (zob. „Tonacje równoległe”). Aby rozstrzygnąć, spójrz na ostatni dźwięk basu i poszukaj dźwięku prowadzącego tonacji molowej: przy braku znaków przykluczowych częste Gis jako znaki przygodne wskazują na a-moll.
Odruch czytającego a vista: zanim zagrasz pierwszą nutę, rozpoznaj znaki przykluczowe, nazwij tonację i zagraj raz jej gamę. Palce będą „wiedziały”, gdzie są czarne klawisze. Połowa fałszywych nut przy czytaniu a vista bierze się z zapomnianych znaków przykluczowych.
Częsty błąd: stosowanie krzyżyka przykluczowego tylko do linii lub pola, na którym jest narysowany. Fis ze znaków przykluczowych G-dur dotyczy każdego F, w każdej oktawie.