Stopnie gamy i ich nazwy – darmowy kurs: teoria muzyki

Każdy dźwięk gamy to stopień, numerowany cyframi rzymskimi od I do VII (albo cyframi z daszkiem 1̂–7̂). Każdy ma nazwę i, co ważniejsze, rolę: jedne są punktami spoczynku, inne to dźwięki napięcia, które „chcą” gdzieś pójść.

Stopień	Nazwa	W C-dur	Rola
I	tonika	C	centrum, „dom”
II	supertonika	D	tuż nad toniką
III	medianta	E	w połowie drogi między toniką a dominantą; decyduje o dur lub moll
IV	subdominanta	F	kwintę poniżej toniki; ciąży w dół do III
V	dominanta	G	drugi filar, domaga się powrotu do toniki
VI	submedianta	A	w połowie drogi w dół od toniki do subdominanty
VII	dźwięk prowadzący (po angielsku leading tone / leading note)	H	półton pod toniką: silnie do niej ciąży

Gdy stopień VII leży cały ton pod toniką (jak w gamie molowej naturalnej), traci to ciążenie i nazywa się go subtoniką.

M:4/4
L:1/4
Q:1/4=80
K:C
C D E F | G A B c |]
w: I II III IV V VI VII I

Ciążenia

Posłuchaj: zatrzymaj się na dźwięku prowadzącym (H), a ucho zażąda C. To najsilniejsze ciążenie w muzyce tonalnej.

M:4/4
L:1/4
Q:1/4=72
K:C
C E G B | c4 | c B A G | F2 E2 | D B, D2 | C4 |]

Stopnie stabilne: I, III, V (dźwięki akordu tonicznego).
Stopnie niestabilne: VII → I (półton w górę), IV → III (półton w dół), II → I, VI → V.

Myśleć stopniami to myśleć jak muzyk: melodia „3-2-1” opowiada tę samą historię w każdej tonacji. Na tym opiera się ruchome do (solmizacja względna: do-re-mi śpiewane na stopniach gamy, niezależnie od toniki) oraz analiza akordów cyframi rzymskimi (I-IV-V-I), którą poznasz w drugiej części kursu.

Uwaga na nazwy: „subdominanta” nie znaczy „tuż pod dominantą”, lecz „dominanta od dołu”: IV leży kwintę pod toniką, tak jak V kwintę nad nią.