Konsonans i dysonans – darmowy kurs: teoria muzyki

Niektóre interwały brzmią stabilnie i spokojnie: to konsonanse. Inne tworzą napięcie, które domaga się dalszego ciągu: to dysonanse. Dysonans to nie „fałszywa nuta”: to silnik muzyki, impuls, który pcha ją naprzód.

Porównaj: kwinta C-G jest pełna i spokojna; sekunda mała C-Cis trze i zgrzyta.

Tradycyjna klasyfikacja

Kategoria	Interwały	Charakter
Konsonanse doskonałe	pryma, oktawa, kwinta czysta (kwarta czysta zależnie od kontekstu)	otwarte, stabilne, „konstrukcyjne”
Konsonanse niedoskonałe	tercje i seksty (wielkie i małe)	pełne, ciepłe, wyraziste
Dysonanse	sekundy, septymy, tryton, interwały zwiększone i zmniejszone	napięte, wymagają rozwiązania

Kwarta czysta ma niejednoznaczny status: konsonansowa między dwoma górnymi głosami, w stylu klasycznym traktowana jest jako dysonans względem basu (słynny „kwartsekstakord”, który trzeba rozwiązać).

Dlaczego? Odrobina fizyki

Interwałom konsonansowym odpowiadają proste stosunki częstotliwości: oktawa 2:1, kwinta 3:2, kwarta 4:3, tercja wielka 5:4. Ich drgania często się pokrywają, a ich alikwoty (tony składowe zawarte w każdym dźwięku) nakładają się na siebie. Dysonanse mają złożone stosunki (16:15 dla sekundy małej): fale interferują i powstają „dudnienia”.

Rozwiązanie

Dysonans zwykle rozwiązuje się krokiem sekundowym na konsonans. Podręcznikowy przykład to tryton: kwarta zwiększona rozszerza się do seksty, kwinta zmniejszona zwęża się do tercji.

M:4/4
L:1/4
Q:1/4=66
K:C
"^A4"[FB]2 "^m6"[Ec]2 | "^d5"[Bf]2 "^M3"[ce]2 | "^m7"[G,F]2 "^M3"[CE]2 | "^P4"[CF]2 "^M3"[CE]2 |]

Idea, która się zmienia

W średniowieczu za konsonanse uznawano tylko oktawę, kwintę i kwartę: śpiewano równoległymi kwintami (organum). Tercje stały się „słodkie” dopiero w renesansie, za sprawą muzyki angielskiej. W XIX wieku Wagner i Debussy zostawiali dysonanse nierozwiązane; w XX Schönberg mówił o „emancypacji dysonansu”. A w jazzie septyma i nona stały się stabilnymi barwami: nikomu nie przeszkadza zakończenie na Cmaj9.

Ćwiczenie słuchowe: zagraj powoli dysonans, przytrzymaj go, a potem rozwiąż. Poczuj fizycznie to odprężenie. Kompozytorzy grają kontrastem napięcia i odprężenia tak, jak gawędziarz gra napięciem w opowieści.