Oznaczenia tempa i charakteru: słowniczek
Teoria muzyki · Ekspresja: dynamika, artykulacja, znaki · Poziom 3 · 14 min
Nad pierwszym taktem kompozytor podaje tempo, a często także charakter: Allegro con brio, Andante cantabile… Te słowa, głównie włoskie, są kluczem do interpretacji. Oto niezbędne słownictwo – zaglądaj tu tak często, jak potrzebujesz.
Tempa (od najwolniejszego do najszybszego)
| Termin | Znaczenie |
|---|---|
| Grave | bardzo wolno i uroczyście |
| Largo / Larghetto | szeroko / nieco mniej szeroko |
| Lento | wolno |
| Adagio | wolno, swobodnie |
| Andante / Andantino | w tempie kroku / nieco płynniej (użycie bywało różne!) |
| Moderato | umiarkowanie |
| Allegretto | dość żywo, mniej niż allegro |
| Allegro | wesoło, szybko |
| Vivace | żywo |
| Presto / Prestissimo | bardzo szybko / tak szybko, jak to możliwe |
Zmiany tempa
| Termin | Znaczenie |
|---|---|
| accelerando (accel.), stringendo | przyspieszając; naciskając naprzód |
| ritardando (rit.), rallentando (rall.) | stopniowo zwalniając |
| ritenuto (riten.) | powstrzymując, od razu wolniej |
| allargando | poszerzając (wolniej i często głośniej) |
| morendo, smorzando, calando | zamierając: wolniej i ciszej |
| a tempo, tempo primo (Tempo I) | z powrotem w tempie / powrót do pierwotnego tempa |
| rubato | elastyczne tempo, czas „kradziony” i oddawany |
| ad libitum (ad lib.) | swobodnie |
| 𝄐 fermata | przytrzymaj nutę lub pauzę dłużej, według uznania |
Charakter
| Termin | Znaczenie | Termin | Znaczenie |
|---|---|---|---|
| dolce | słodko, czule | maestoso | majestatycznie |
| cantabile | śpiewnie | grazioso | z wdziękiem |
| espressivo | wyraziście | agitato | niespokojnie, z wzburzeniem |
| leggiero | lekko | con brio | z werwą, z blaskiem |
| sostenuto | z podtrzymaniem | con fuoco | z ogniem |
| tranquillo | spokojnie | scherzando | żartobliwie |
| sotto voce | półgłosem | appassionato | namiętnie |
| pesante | ciężko | giocoso | wesoło |
Niezbędne małe słówka
molto (bardzo), poco (trochę), poco a poco (stopniowo), più (bardziej), meno (mniej), assai (bardzo), non troppo (nie za bardzo), sempre (zawsze), subito (nagle), quasi (prawie), con / senza (z / bez). Przykład: Allegro ma non troppo = szybko, ale nie za szybko.
M:4/4 L:1/4 Q:1/4=100 K:C "^dolce"E E F G | G F E D | C C D E | "^rit."E3/2 D/ !fermata!D2 |]
Oznaczenia francuskie i niemieckie
Od XIX wieku wielu kompozytorów pisało we własnym języku:
- Po francusku (Debussy, Ravel, Satie, Fauré): Lent (wolno), Modéré (umiarkowanie), Vif (żywo), Animé (z ożywieniem), Retenu (powstrzymując), Cédez (ustąp, zwolnij), Serrez (naciskaj naprzód), Au mouvement (a tempo), Doux et expressif (łagodnie i wyraziście), Sans rigueur (swobodnie). Debussy: „Andante très expressif” (Clair de lune); Satie: „Lent et douloureux” – wolno i boleśnie (Gymnopédie nr 1), a także poetyckie wskazówki w jego Gnossiennes, takie jak „Du bout de la pensée” (koniuszkiem myśli).
- Po niemiecku (Schumann, Brahms, Mahler): Langsam (wolno), Mäßig (umiarkowanie), Lebhaft (żywo), Schnell, Rasch (szybko), Innig (serdecznie, intymnie), Zart (czule), Ruhig (spokojnie), Mit Ausdruck (z wyrazem), Nicht zu schnell (nie za szybko). Mahler opatruje część zbudowaną na Panie Janie oznaczeniem „Feierlich und gemessen, ohne zu schleppen” (uroczyście i miarowo, bez wleczenia).
Czytaj charakter przed tempem: u Mozarta Allegro znaczy przede wszystkim „wesoło”; Adagio to nie tylko wolno, ale „swobodnie”. Zapytaj siebie, jaką emocję opisuje słowo, a potem znajdź tempo, które jej służy.
Pułapka: Andantino oznaczało pierwotnie dla jednych kompozytorów „trochę wolniej” niż Andante, a dla innych „trochę szybciej”. Rozstrzyga kontekst (i oznaczenie metronomiczne, jeśli jest).