Pedały i ich zapis – darmowy kurs: teoria muzyki

Współczesny fortepian ma zwykle trzy pedały. Dobrze używane przemieniają brzmienie; źle używane – całkowicie je zamazują.

Prawy pedał (pedał forte, tłumikowy)

Podnosi wszystkie tłumiki: struny drgają dalej po puszczeniu klawiszy, a inne struny rezonują współbrzmiąco. Daje fortepianowi aureolę dźwięku, legato, którego same palce nie wytworzą, i bogactwo w basie.

Zapis tradycyjny: 𝆮 (Ped.) – wciśnij, ✱ – puść.
Zapis współczesny: klamra pod pięciolinią; wcięcie w kształcie „V” oznacza puszczenie i natychmiastowe ponowne wciśnięcie.
con pedale: z pedałem, według uznania wykonawcy; senza pedale: bez pedału.

M:4/4
L:1/4
Q:1/4=66
K:C
%%staves {RH LH}
V:RH clef=treble
V:LH clef=bass
[V:RH] [EGc]4 | [FAc]4 | [DGB]4 | [EGc]4 |]
[V:LH] "_Ped."C,4 | "_* Ped."F,,4 | "_* Ped."G,,4 | "_* Ped."C,4 |]

Pedalizacja synkopowana (legato)

Aby łączyć akordy bez przerwy i bez zamazania, podstawowa technika jest sprzeczna z intuicją: zmieniaj pedał tuż po zagraniu nowego akordu, a nie w tej samej chwili.

Zagraj akord 1, potem wciśnij pedał.
Zagraj akord 2: w chwili, gdy zabrzmi, podnieś pedał…
… i od razu wciśnij go ponownie, podczas gdy palce trzymają akord 2.

Stopa robi „góra-dół” po ręce. To pozwala łączyć dźwięki bez mieszania harmonii.

Lewy pedał: una corda

W fortepianie koncertowym przesuwa mechanizm tak, że młotki uderzają tylko w jedną lub dwie struny zamiast trzech: dźwięk staje się cichszy i zmienia barwę (jest bardziej przymglony). Zapis: una corda (u.c.), odwoływane przez tre corde (t.c.). W pianinie lewy pedał po prostu przybliża młotki do strun.

Środkowy pedał: sostenuto

W fortepianach koncertowych przedłuża tylko te dźwięki, które są już wciśnięte w chwili naciśnięcia pedału: możesz trzymać głęboki bas, podczas gdy ręce grają staccato wyżej. Zapis: Sost. Ped. W wielu pianinach środkowy pedał to w rzeczywistości tłumik do ćwiczeń (moderator).

Słuchaj, nie licz: pedalizację dopasowuje się uchem. Jeśli dźwięk się zamazuje, zmieniaj częściej albo użyj półpedału (wciśniętego do połowy), który tłumi tylko częściowo. Debussy wymagał bardzo bogatej pedalizacji, ale zawsze „oddychającej”.

Częsty błąd: trzymanie pedału przez zmianę harmonii. Dwa różne akordy zmieszane razem dają dźwiękową papkę. Zasada na początek: nowa harmonia = nowy pedał.

Słynny przykład: Beethoven pisze „senza sordino” (bez tłumików, czyli z pedałem) na początku Sonaty księżycowej: chciał ciągłej aureoli dźwięku, którą dziś trzeba dostosować do naszych znacznie bardziej rezonujących fortepianów.