Ozdobniki: tryl, mordent, obiegnik, appoggiatura
Teoria muzyki · Ekspresja: dynamika, artykulacja, znaki · Poziom 4 · 14 min
Ozdobniki to nuty zdobiące, zapisywane w skrócie za pomocą symbolu. Wywodzą się ze sztuki śpiewu i barokowej improwizacji, w której wykonawcy upiększali melodię. Sposób ich wykonania zależy w dużej mierze od epoki: tryl u Bacha gra się inaczej niż u Chopina.
Znaki…
M:4/4
L:1/4
Q:1/4=66
K:C
!trill!d2 c2 | !uppermordent!e2 !lowermordent!e2 | !turn!d2 c2 | {d}c2 {/d}c2 | !arpeggio![CEGc]4 |]
… i ich wykonanie (styl klasyczny)
M:4/4 L:1/16 Q:1/4=66 K:C dede dede c8 | e/f/e7 e/d/e7 | e2d2c2d2 c8 | d4c4 d/c15/2 |]
| Ozdobnik | Znak | Jak wykonać |
|---|---|---|
| Tryl | tr (i falista linia) | szybkie naprzemienne granie dźwięku i jego górnego sąsiada. Barok: zaczynaj od dźwięku górnego, na mierze. Od Hummla / w romantyzmie: często od dźwięku głównego. Często kończy się obiegnikiem (dźwięk dolny + powrót). |
| Mordent górny (pralltriller) | krótka falista linia | dźwięk – górny – dźwięk, bardzo szybko |
| Mordent dolny | falista linia z pionową kreską | dźwięk – dolny – dźwięk |
| Obiegnik (gruppetto) | położone ∽ | górny – dźwięk – dolny – dźwięk; umieszczony między dwiema nutami, grany jest po pierwszej z nich |
| Appoggiatura (przednutka długa) | mała nuta bez przekreślenia | „opiera się” na mierze i zabiera część wartości nuty głównej (zwykle połowę, dwie trzecie przed nutą z kropką); wyrazista, często dysonansowa |
| Acciaccatura (przednutka krótka) | mała przekreślona nuta | grana jak najszybciej, „zgnieciona” z nutą główną |
| Akord arpeggiowany | pionowa falista linia | akord szybko rozłożony od dołu do góry |
Terminologia: uwaga na fałszywych przyjaciół. We współczesnym angielskim mordent oznacza często mordent górny, podczas gdy historycznie niemiecki Mordent Bacha to mordent dolny. Ufaj znakowi (z kreską lub bez), nie nazwie.
Metoda ćwiczenia: najpierw naucz się fragmentu bez ozdobników, by poczuć melodię i puls. Potem dodawaj je powoli, w razie potrzeby wypisując wykonanie małymi nutami. Ozdobnik ma pozostać elastyczną dekoracją: nigdy nie może zaburzać pulsu.
Częsty błąd: granie barokowej czy klasycznej appoggiatury jak acciaccatury (za krótko, przed miarą). Appoggiatura wypada na mierze i jest wyraźnie słyszalna: to ona niesie ekspresję. Czytaj przedmowy wydań urtekstowych, które często objaśniają ozdobniki danego kompozytora (tabela ozdobników Bacha, Couperina…).