Artykulacja: legato, staccato, akcenty – darmowy kurs: teoria muzyki

Artykulacja opisuje, jak dźwięki są łączone i atakowane: związane lub oderwane, akcentowane lub lekkie. To „wymowa” muzyki: ta sama fraza, inaczej artykułowana, całkowicie zmienia charakter.

Znak	Nazwa	Jak grać na fortepianie
łuk (łuk legato)	legato	dźwięki połączone: puszczasz klawisz dopiero w chwili naciśnięcia następnego
kropka	staccato	oderwane, skrócone (mniej więcej o połowę), grane lekkim odbiciem nadgarstka
klinik	staccatissimo	bardzo krótko, ostro
pozioma kreska	tenuto	trzymane przez pełną wartość, z lekkim ciężarem
>	akcent	mocniejsze uderzenie niż sąsiednie nuty
^	marcato	ciężki, „wbijany” akcent
kropki pod łukiem	portato (mezzo-staccato)	pośrodku między legato a staccato, każda nuta lekko oddzielona

M:4/4
L:1/4
Q:1/4=90
K:C
(C D E F) | .G .G .G z | !tenuto!c !tenuto!B !tenuto!A !tenuto!G | !>!C !>!E !>!G z | (.c .B .A .G) | !wedge!c !wedge!G !marcato!c2 |]

Łuki frazowe

Długi łuk obejmujący całą frazę to łuk frazowy: jak oddech śpiewaka. Graj w jego obrębie legato i „oddychaj” (lekkie odciążenie, maleńkie oddzielenie) na końcu łuku. W krótkim łuku nad dwiema nutami pierwsza jest lekko zaakcentowana, a druga lżejsza i skrócona: klasyczne „westchnienie” Mozarta i Haydna.

M:4/4
L:1/4
Q:1/4=80
K:C
(e d) (c B) | (A G) c2 | (d c) (B A) | G4 |]

Legato na fortepianie to złudzenie: dźwięk fortepianu zaczyna gasnąć, gdy tylko zabrzmi. Aby zasugerować ciągłą linię, łącz klawisze bez przerwy i bez nakładania, a dynamikę kształtuj tak, by każda nuta przejmowała pałeczkę od poprzedniej na podobnym poziomie głośności.

Częsty błąd: granie staccato przez mocne uderzanie. Staccato dotyczy długości, nie głośności: staccato może (i często powinno) być piano i lekkie.

Gdy nie ma żadnego znaku, konwencja zależy od stylu: u Bacha częste jest lekkie „non legato”; w muzyce romantycznej naturalniej brzmi domyślne legato. Dobre wydania (urtekstowe) zostawiają ten wybór wykonawcy.