Romantyzm (ok. 1820–1900)
Historia muzyki · Fortepian na przestrzeni dziejów · Poziom 4 · 16 min
XIX wiek to stulecie fortepianu. Instrument trafia do każdego mieszczańskiego salonu, zyskuje moc, a kompozytorzy powierzają mu zarówno najintymniejsze uczucia, jak i marzenia o wielkości. Romantyzm stawia w centrum sztuki jednostkę, uczucie, naturę i wyobraźnię.
Cechy
- Śpiew: długie, ekspresyjne melodie inspirowane operą włoską (bel canto, wzór Chopina).
- Bogatsza harmonia: chromatyka, odległe modulacje, akordy nonowe, medianty chromatyczne.
- Wirtuozeria: Liszt, zainspirowany skrzypkiem Paganinim, wymyśla recital solowy i przesuwa granice techniki.
- Miniatury charakterystyczne: krótkie poetyckie utwory o sugestywnych tytułach; a na drugim biegunie – rozległe sonaty i ballady.
- Muzyka programowa: muzyka, która opowiada historię lub maluje pejzaż.
- Szkoły narodowe: Chopin (Polska), Liszt (Węgry), Grieg (Norwegia), Albéniz i Granados (Hiszpania), Musorgski (Rosja).
Kompozytorzy i dzieła do posłuchania
| Kompozytor | Dzieła |
|---|---|
| Franz Schubert (1797-1828) | Impromptus D. 899, Moments musicaux, Sonata D. 960 |
| Felix Mendelssohn (1809-1847) | Pieśni bez słów |
| Fryderyk Chopin (1810-1849) | Nokturny, Preludia op. 28, Walce, Mazurki, Ballady, Etiudy |
| Robert Schumann (1810-1856) | Sceny dziecięce op. 15, Album dla młodzieży op. 68, Karnawał |
| Clara Schumann (1819-1896) | Romanse op. 11, Preludia i fugi op. 16 |
| Franz Liszt (1811-1886) | Pocieszenia (Consolations), Marzenie miłosne nr 3 (Liebestraum), Rapsodie węgierskie, Années de pèlerinage |
| Johannes Brahms (1833-1897) | Intermezza op. 117 i 118, Walce op. 39 |
| Edvard Grieg (1843-1907) | Utwory liryczne |
| Piotr Czajkowski (1840-1893) | Pory roku, Album dla dzieci |
Przykład faktury: walc
M:3/4
L:1/4
%%staves {RH LH}
V:RH clef=treble
V:LH clef=bass
K:F
[V:RH] "F"c2 f | "C7"e2 g | "Dm"f3/2 e/ d | "C7"c2 B | "F"A3 |]
[V:LH] F,, [F,A,C] [F,A,C] | C,, [E,G,B,] [E,G,B,] | D,, [D,F,A,] [D,F,A,] | C,, [E,G,B,] [E,G,B,] | F,, [F,A,C] [F,A,C] |]
Głęboki bas na 1, lekkie akordy na 2 i 3: lewa ręka skacze, a pedał łączy bas z akordami.
Granie w stylu
- Śpiewne legato i melodia wysunięta ponad akompaniament („voicing” w prawej ręce: palce 4 i 5 z pełniejszym dźwiękiem).
- Pedalizacja synkopowana (legato): zmieniaj pedał tuż po zagraniu nowego basu (podnieś i od razu wciśnij ponownie), by łączyć bez mieszania harmonii.
- Rubato: u Chopina lewa ręka pozostaje giętka, ale stała, podczas gdy melodia „płynie”; co weźmiesz z czasu, to oddajesz. Dobre rubato nigdy nie brzmi jak zwalnianie.
- Ogromna paleta dynamiczna, od ppp do fff, i długie frazy, które oddychają.
Zaśpiewaj melodię, zanim ją zagrasz, a potem szukaj przy fortepianie tej samej linii i tych samych oddechów. Tak radził swoim uczniom Chopin.
Częsta przesada: nieustanne rubato i rozmazany pedał. Muzyka romantyczna potrzebuje solidnego pulsu pod spodem, żeby jej swobody miały sens.
← Klasycyzm (ok. 1750–1820) · Impresjonizm (ok. 1890–1920) →