Klasycyzm (ok. 1750–1820)
Historia muzyki · Fortepian na przestrzeni dziejów · Poziom 3 · 14 min
Po złożoności barokowego kontrapunktu kompozytorzy szukali jasności, równowagi i naturalności. To epoka Haydna, Mozarta i młodego Beethovena, skupiona wokół Wiednia – i czas, gdy fortepian zastąpił klawesyn.
Cechy
- Melodia z akompaniamentem: wyraźna melodia w prawej ręce nad dyskretnym akompaniamentem w lewej (bas Albertiego, powtarzane akordy).
- Regularne frazy: 4 + 4 takty, pytania i odpowiedzi (zob. lekcję o okresie).
- Formy: sonata, rondo, temat z wariacjami, menuet z triem.
- Kontrast wewnętrzny: kilka charakterów w jednej części (przeciwstawne tematy).
- Nowa dynamika: p, f, sf, crescenda, możliwe dzięki fortepianowi.
Kompozytorzy i dzieła do posłuchania
| Kompozytor | Dzieła |
|---|---|
| Carl Philipp Emanuel Bach (1714-1788) | Sonaty, Fantazje; rozprawa o sztuce gry na instrumentach klawiszowych (1753) |
| Joseph Haydn (1732-1809) | 62 sonaty, w tym Sonata C-dur Hob. XVI:35 |
| Wolfgang Amadeus Mozart (1756-1791) | Sonaty KV 545 („facile”) i KV 331 (Rondo alla turca), Fantazja d-moll KV 397 |
| Muzio Clementi (1752-1832) | Sonatiny op. 36, Gradus ad Parnassum |
| Ludwig van Beethoven (1770-1827) | Sonata „Patetyczna” op. 13 i Sonata księżycowa op. 27 nr 2, Sonaty op. 49, „Dla Elizy” |
Bas Albertiego
Nazwany od Domenica Albertiego, to kwintesencja klasycznego akompaniamentu: akord rozłożony według schematu dół – góra – środek – góra.
M:4/4
L:1/8
%%staves {RH LH}
V:RH clef=treble
V:LH clef=bass
K:C
[V:RH] "C"e4 g2 e2 | "G7"d4 f2 d2 | "C"c2 e2 "G7"d2 B2 | "C"c8 |]
[V:LH] C,G,E,G, C,G,E,G, | B,,G,F,G, B,,G,F,G, | C,G,E,G, B,,G,F,G, | C,G,E,G, C,4 |]
Granie w stylu
- Lekka, równa lewa ręka: bas Albertiego ma szemrać, a nie walić. Kciuk (powtarzany dźwięk) trzymaj bardzo lekko.
- Łuki = artykulacja: klasyczny łuk kończy się lekkim odciążeniem ostatniej nuty.
- Appoggiatury na miarę, z naciskiem, łagodnie rozwiązywane.
- Pedał: oszczędny, by zabarwić lub połączyć kilka akordów, nigdy by coś zamaskować.
- Tempo: równe; rubato dyskretne, w służbie melodii.
Myśl operą i orkiestrą: Mozart pisze na fortepian tak, jakby pisał dla śpiewaków i instrumentów. Zadaj sobie pytanie: „czy ten fragment to sopran, skrzypce, rogi?” Twoje uderzenie się zmieni.
Częsty błąd: mylenie jasności z suchością. Muzyka klasyczna potrzebuje śpiewnego, okrągłego dźwięku – tylko bez przesady.