Impresjonizm (ok. 1890–1920)
Historia muzyki · Fortepian na przestrzeni dziejów · Poziom 4 · 14 min
Słowo pochodzi z malarstwa (Monet, Impresja, wschód słońca), a Debussy raczej go nie lubił. Trafnie opisuje jednak francuską rewolucję około 1900 roku: muzyka szuka barwy, nastroju i sugestii zamiast przetworzenia i napięcia tonalnego.
Cechy
- Nowe skale: dawne skale modalne, pentatonika, skala całotonowa (sześć dźwięków w odstępach całego tonu).
- Akordy dla ich barwy: nierozwiązane septymy i nony, akordy równoległe (planing), puste kwarty i kwinty.
- Dalekie wpływy: jawajski gamelan usłyszany na Wystawie Światowej w Paryżu w 1889 roku, wyobrażona Hiszpania, antyk.
- Brzmienie samego fortepianu: rezonans, trzymany pedał, plamy dźwięku, skrajne rejestry.
- Sugestywne tytuły (w Preludiach Debussy'ego umieszczone na końcu każdego utworu, w nawiasie).
Skala całotonowa
M:4/4 L:1/4 K:C C D E ^F | ^G ^A c2 |]
Bez półtonów nie ma dźwięku prowadzącego ani wyraźnej toniki: wszystko się unosi. Debussy używa jej w „Voiles” (Préludes, zeszyt I).
Akordy równoległe
Zamiast prowadzić głosy w ruchu przeciwnym, przesuwa się ten sam kształt akordu w bloku, jak pociągnięcie pędzla: równoległe kwinty, zakazane w harmonii klasycznej, stają się barwą.
M:4/4
L:1/4
%%staves {RH LH}
V:RH clef=treble
V:LH clef=bass
K:C
[V:RH] [EGc]2 [FAd]2 | [GBe]2 [FAd]2 | [EGc]4 |]
[V:LH] [C,G,]4 | [C,G,]4 | [C,G,]4 |]
Kompozytorzy i dzieła do posłuchania
| Kompozytor | Dzieła |
|---|---|
| Claude Debussy (1862-1918) | Dwie arabeski, Suite bergamasque („Clair de lune”), Children's Corner, Estampes, Préludes („La Fille aux cheveux de lin”, „La Cathédrale engloutie”) |
| Maurice Ravel (1875-1937) | Pavane pour une infante défunte, Jeux d'eau, Sonatine, Le Tombeau de Couperin |
| Erik Satie (1866-1925) | Gymnopédies, Gnossiennes (blisko tego nurtu, ale nie do zaklasyfikowania) |
| Gabriel Fauré, Lili Boulanger, Déodat de Séverac | Nokturny, Barkarole; „D'un jardin clair”; „En vacances” |
Granie w stylu
- Pedał: hojny, ale precyzyjny; półpedał, pedał „drgający” (szybkie małe podniesienia), by oczyścić, nie urywając.
- Una corda dla odległych brzmień; Debussy marzył o fortepianie „bez młoteczków”.
- Uderzenie: raczej naciskaj klawisz, niż w niego uderzaj; palce blisko klawiszy, rozluźniony ciężar ramienia.
- Plany brzmieniowe: każda warstwa (trzymany bas, akordy, melodia) ma własną głośność.
- Dokładny rytm: mimo harmonicznej mgiełki Debussy wymaga wielkiej precyzji rytmicznej.
Eksperyment: wciśnij pedał, zagraj fortissimo niskie C, a potem słuchaj, jak brzmią alikwoty, gdy cicho grasz akordy wyżej. Fortepian staje się instrumentem rezonansu: w tym cały duch tej muzyki.
Mglisto nie znaczy niechlujnie: impresjonizm wymaga skrajnej kontroli dźwięku. Za dużo pedału na zmieniających się harmoniach daje papkę, a nie nastrój.