XX wiek
Historia muzyki · Fortepian na przestrzeni dziejów · Poziom 5 · 16 min
XX wiek nie ma już jednego dominującego stylu, lecz eksplozję kierunków, czasem przeciwstawnych. Pianiście otwiera zupełnie nowe światy dźwięku: nieregularne rytmy, wyzwolony dysonans, perkusyjny fortepian, nowe techniki gry.
Główne nurty
| Nurt | Idee | Kompozytorzy i dzieła |
|---|---|---|
| Ekspresjonizm, atonalność | Porzucenie tonalności; potem dodekafonia: 12 dźwięków chromatycznych uporządkowanych w serię | Schönberg, Trzy utwory op. 11, Sześć małych utworów op. 19, Suita op. 25; Berg, Sonata op. 1 |
| Muzyka ludowa | Rytmy i skale muzyki chłopskiej, perkusyjny fortepian | Bartók, Mikrokosmos, Dla dzieci, Allegro barbaro; Kodály |
| Neoklasycyzm | Dawne formy, jasność, ironia | Strawiński, Prokofiew (Visions fugitives, Toccata), Ravel (Le Tombeau de Couperin), Poulenc |
| Rosyjski późny romantyzm | Liryzm i wirtuozeria | Rachmaninow (Preludia, Études-tableaux), Skriabin |
| Amerykanie | Jazz, klastery, eksperymenty | Gershwin (Trzy preludia), Ives, Cowell (klastery) |
| Awangardy powojenne | Serializm totalny, przypadek, fortepian preparowany, minimalizm | Messiaen, Boulez, Cage, Ligeti, Reich, Glass |
Dzieła z pierwszej połowy stulecia (Bartók, Rachmaninow, Ravel, Satie…) są w wielu krajach w dużej mierze w domenie publicznej; utwory kompozytorów powojennych są nadal chronione: słuchaj ich i kupuj wydane nuty.
Seria dwunastotonowa
Schönberg zaproponował uporządkowanie 12 dźwięków chromatycznych w serię, w której żaden nie wraca, zanim nie zabrzmi pozostałych 11. Serię można potem odwracać, grać rakiem, transponować. Oto seria (wymyślona na potrzeby tego przykładu):
M:3/4 L:1/8 K:C C B, G, _A, _E _D | D _B, F _G E A |]
Rytmy asymetryczne
Bartók, zainspirowany muzyką bułgarską, używa metrów takich jak 7/8 grupowane 2 + 2 + 3: puls energicznie kuleje.
M:7/8 L:1/8 K:C "^2+2+3"A2 c2 e3 | d2 B2 G3 | A7 |]
Jak grać tę muzykę
- Absolutnie precyzyjny rytm: licz ósemki, dziel miary, używaj metronomu.
- Perkusyjne uderzenie, gdy jest wymagane (Bartók, Prokofiew): pewny nadgarstek, czysty atak, bez ostrości.
- Uważne czytanie: znaki przygodne często dotyczą tylko jednej nuty; oznaczenia pedału i dynamiki są bardzo szczegółowe i trzeba ich przestrzegać co do joty.
- Otwarty umysł: posłuchaj kilka razy, zanim ocenisz; ucho przyzwyczaja się zaskakująco szybko.