Barok (ok. 1600–1750)
Historia muzyki · Fortepian na przestrzeni dziejów · Poziom 3 · 15 min
Słowo „barok” (od portugalskiego określenia nieregularnej perły) opisuje epokę przepychu, kontrastu i ornamentu. Dla instrumentów klawiszowych to złoty wiek klawesynu i organów, a dla pianisty – niewyczerpany skarbiec.
Cechy
- Basso continuo: cyfrowana linia basu, nad którą improwizuje się akordy.
- Kontrapunkt: kilka niezależnych głosów, imitacja, fugi.
- Jeden afekt na utwór: utwór barokowy wyraża zwykle jeden charakter (radość, smutek, majestat…), podtrzymywany stałą figurą rytmiczną.
- Dynamika tarasowa: kontrasty planami (głośno / cicho) zamiast stopniowych crescend.
- Tańce: allemande, courante, sarabanda, gigue, menuet, gawot, bourrée, zebrane w suity.
- Bogata ornamentyka, częściowo improwizowana.
Kompozytorzy i dzieła do posłuchania
| Kompozytor | Dzieła klawiszowe |
|---|---|
| Johann Sebastian Bach (1685-1750) | Zeszyt nutowy dla Anny Magdaleny Bach, Inwencje, Das Wohltemperierte Klavier, Suity francuskie, Wariacje Goldbergowskie |
| Georg Friedrich Händel (1685-1759) | Suity klawesynowe („Harmonijny kowal”) |
| Domenico Scarlatti (1685-1757) | 555 sonat pełnych wirtuozerii i hiszpańskiego kolorytu |
| François Couperin (1668-1733) | Pièces de clavecin („Les Barricades mystérieuses”), traktat L'Art de toucher le clavecin |
| Jean-Philippe Rameau (1683-1764) | „Le Rappel des oiseaux”, „Les Sauvages”, „La Poule” |
Granie w stylu
Ozdobniki to podpis tego stylu. Dwa najczęstsze:
- tryl: szybkie przemienne granie z górnym dźwiękiem, który zwykle zaczyna od dźwięku górnego, na miarę;
- mordent: dźwięk główny, dźwięk dolny, dźwięk główny, bardzo szybko.
M:3/4 L:1/4 K:G d !mordent!B G | !trill!A2 G |]
To, co zapisano w ten sposób, gra się mniej więcej tak:
M:3/4 L:1/16 K:G d4 B A B2 G4 | B A B A B A B A G4 |]
- Artykulacja: bez pedału, lekko odrywaj szybkie dźwięki krokowe, a dźwięki wyrazowe łącz łukiem parami. Ósemki akompaniamentu często się odrywa.
- Pedał: bardzo mało albo wcale; legato pochodzi z palców.
- Tempo: równe, taneczne; zwalniaj tylko w kadencjach końcowych.
- Notes inégales: w muzyce francuskiej ósemki zapisane równo często gra się lekko nierówno (długa-krótka).
Słuchaj na instrumentach z epoki (klawesyn, klawikord), zanim zagrasz na fortepianie: instynktownie uchwycisz artykulację i ornamentykę.
Częsty błąd: granie Bacha „jak Chopina”, z dużą ilością pedału i rubato. To zamazuje kontrapunkt. Barokowa ekspresja przychodzi przez rytm, artykulację i harmonię.
← Od dawnych instrumentów klawiszowych do współczesnego fortepianu · Klasycyzm (ok. 1750–1820) →