Rock, pop, soul, rap: era elektryczności

Przed 1950 rokiem amerykańska piosenka popularna była przede wszystkim przemysłem nut i melodii: w Nowym Jorku wydawcy z Tin Pan Alley zamawiali piosenki, które wszyscy grali na fortepianie, a crooneri, tacy jak Bing Crosby, śpiewali je cicho, blisko mikrofonu. Po wojnie trzy nowości wszystko wywróciły: elektryczność (gitary i wzmacniacze), tanie płyty (singiel 45 obr./min) i nowa publiczność, nastolatki, z kieszonkowym i radiami tranzystorowymi.

Rock and roll (1954–1960)

Afroamerykański rhythm and blues (schematy bluesowe, mocny beat, zawodzące saksofony) spotkał muzykę country białych mieszkańców Południa. Około 1954–1956 roku wybuchł rock and roll: Chuck Berry i jego gitarowe riffy, Little Richard i Jerry Lee Lewis walący w fortepian, Fats Domino, Elvis Presley. Składniki są proste: 12-taktowy schemat bluesowy, backbeat (werbel uderza na 2 i 4) oraz, w lewej ręce pianisty lub na gitarze, wzór boogie prosto z lat 30. Oto ten ogólny wzór, w akordach kwintowych (power chordach):

M:4/4
L:1/8
Q:1/4=160
K:A clef=bass
"A5" [A,,E,]2 [A,,E,]2 [A,,F,]2 [A,,F,]2 | [A,,E,]2 [A,,E,]2 [A,,F,]2 [A,,F,]2 | "D5" [D,A,]2 [D,A,]2 [D,B,]2 [D,B,]2 | "A5" [A,,E,]2 [A,,E,]2 [A,,F,]2 [A,,F,]2 |]

Gitara elektryczna o litym korpusie (Fender Telecaster w latach 1950–1951, Gibson Les Paul w 1952, Fender Stratocaster w 1954 roku) i gitara basowa pozwoliły grać głośno bez sprzężeń; mocno wysterowany wzmacniacz daje przester, szorstkie brzmienie, które stanie się znakiem rozpoznawczym rocka.

Lata 60.: studio staje się instrumentem

Zespoły brytyjskie, wychowane na amerykańskim bluesie i rock and rollu, przejęły pałeczkę: Beatlesi (1962–1970), Rolling Stonesi, The Who. Potem Jimi Hendrix wymyślił gitarę elektryczną na nowo. Albumy zastąpiły single: Pet Sounds Beach Boysów (1966) i Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band Beatlesów (1967) budowano w studiu, ścieżka po ścieżce, z orkiestrami, taśmami odtwarzanymi od tyłu i instrumentami indyjskimi. Festiwal Woodstock (1969) stał się symbolem epoki.

Tymczasem muzyka afroamerykańska wymyśliła soul, łącząc kościelny gospel z rhythm and bluesem: Ray Charles, Sam Cooke, Aretha Franklin, Otis Redding. W Detroit wytwórnia Motown (założona w 1959 roku) produkowała przebój za przebojem (The Supremes, Stevie Wonder, Marvin Gaye); w Memphis Stax nadał soulowi bardziej szorstkie brzmienie. James Brown wysunął rytm na pierwszy plan: to funk, w którym każdy instrument staje się perkusją.

Od lat 70. do dziś: rozdrobnienie

• Hard rock i metal: cięższe, bardziej przesterowane gitary.
• Rock progresywny: długie suity inspirowane muzyką klasyczną, instrumenty klawiszowe i syntezatory.
• Reggae: na Jamajce pod koniec lat 60., powolny beat z akordami na słabych częściach taktu; Bob Marley rozsławił je na całym świecie.
• Punk (1976–1977): krótkie, szybkie piosenki, trzy akordy, surowa energia przeciw ekscesom rocka.
• Disco i elektroniczny pop: równy puls muzyki tanecznej, syntezatory i automaty perkusyjne.
• Hip-hop i rap: w Bronksie, w Nowym Jorku, na początku lat 70. DJ-e tacy jak Kool Herc używali dwóch gramofonów, by łączyć instrumentalne fragmenty (breaki) płyt funkowych; MC rytmicznie mówili na ich tle. Rapper's Delight (1979) był pierwszym wielkim przebojem rapu; dzięki samplerowi hip-hop komponuje z fragmentów istniejących płyt.
• House i techno (Chicago i Detroit, lata 80.): maszynowa muzyka do tańca, która podbiła świat.

Pop: sztuka piosenki

Słowo pop oznacza muzykę tworzoną, by podobać się jak największej liczbie ludzi: krótkie piosenki (około trzech minut, format odziedziczony po płytach 78 obr./min), forma zwrotka–refren, refren, który pamięta się po jednym przesłuchaniu. Wiele piosenek opiera się na czteroakordowych następstwach powtarzanych w pętli. Oto jedno z bardzo częstych (przykład ogólny, który rozpoznasz w niezliczonych piosenkach):

M:4/4
L:1/4
Q:1/4=100
K:C
"C" [CEG]4 | "G" [B,DG]4 | "Am" [CEA]4 | "F" [CFA]4 |]

Czego słuchać

• Elektryczne, wzmacniane instrumenty: gitara, bas, instrumenty klawiszowe, perkusja.
• Backbeat: werbel na 2 i 4.
• Głos na pierwszym planie, nagrany z bliska, często obrabiany w studiu.
• Krótkie formy, zwrotka–refren i powtarzane riffy.

Lista do słuchania

• Chuck Berry, Little Richard (lata 50.); Beatlesi, Abbey Road; Aretha Franklin; Stevie Wonder.
• Bob Marley; wczesny rap; album muzyki elektronicznej według twojego wyboru.