Folk i gitara

Słowo folk znaczy „lud”. W XX wieku zaczęło oznaczać muzykę, która niesie dalej pieśni tradycyjne prostymi środkami: głos, gitara (albo banjo, harmonijka) i słowa, które mają znaczenie. Jej historia jest nierozerwalnie związana z historią płyt, radia i wielkich ruchów społecznych.

Korzenie: nagrana muzyka wiejska

W latach 20. amerykańskie wytwórnie płytowe odkryły, że istnieje publiczność dla muzyki ludzi ze wsi. W 1927 roku w Bristolu, na granicy Tennessee i Wirginii, producent Ralph Peer nagrał w ciągu kilku dni Carter Family i Jimmiego Rodgersa: te sesje często uważa się za punkt wyjścia muzyki country. W tym samym czasie nagrywano bluesmanów z Południa, a także skrzypków i śpiewaków ballad z Appalachów, spadkobierców dawnych pieśni Szkocji, Irlandii i Anglii. Banjo, którego przodkami są afrykańskie lutnie, było częścią tego krajobrazu.

John i Alan Lomax przemierzali Stany Zjednoczone dla Biblioteki Kongresu; w 1933 roku poznali w więzieniu śpiewaka i gitarzystę Lead Belly’ego. W 1952 roku Anthology of American Folk Music, kompilacja starych płyt 78-obrotowych zestawiona przez Harry’ego Smitha, stała się biblią pokolenia młodych muzyków.

Woody Guthrie i protest song

W czasie Wielkiego Kryzysu lat 30. Woody Guthrie przemierzał Amerykę z gitarą, u boku zrujnowanych rolników i robotników sezonowych. Napisał setki piosenek o ich życiu, w tym This Land Is Your Land (1940). Pete Seeger, ze swoim banjo i grupą The Weavers, kontynuował tę tradycję: sprawić, by publiczność śpiewała, i bronić słusznych spraw.

Odrodzenie lat 60.

Pod koniec lat 50. młodzi studenci odkryli te piosenki na nowo. Kawiarnie Greenwich Village w Nowym Jorku i Newport Folk Festival (od 1959 roku) stały się scenami folk revival: Joan Baez, Bob Dylan, Peter, Paul and Mary, później Simon & Garfunkel. Folk szedł ramię w ramię z ruchem praw obywatelskich i sprzeciwem wobec wojny w Wietnamie. W 1965 roku w Newport Dylan zagrał na gitarze elektrycznej z zespołem rockowym: część publiczności protestowała, ale od tej pory folk i rock nie przestały się mieszać.

Nie było to zjawisko wyłącznie amerykańskie: w Wielkiej Brytanii i Irlandii gitarzyści tacy jak Davy Graham i Bert Jansch wymyślili styl łączący folk, blues i jazz (Graham spopularyzował strój DADGAD); we Francji chanson à texte (Brassens, Brel, Barbara) stawiała słowa na pierwszym miejscu; w Ameryce Łacińskiej nueva canción Violety Parry i Víctora Jary opiewała sprawiedliwość społeczną.

Gitara folkowa: cenne techniki

• Akordy otwarte w pierwszych pozycjach, grane kostką lub palcami.
• Fingerpicking z naprzemiennym basem (spopularyzowany przez Merle’a Travisa, stąd nazwa Travis picking): kciuk gra równe dźwięki basu na miarach, a palce dodają melodię i dźwięki między miarami. Gitara staje się małym zespołem.
• Stroje otwarte (open G, open D, DADGAD): puste struny tworzą akord i swobodnie wybrzmiewają.

Oto zasada gry z naprzemiennym basem w przykładzie ogólnym: kciuk przemiennie gra dwa dźwięki basu na miarach (C i E, potem G i D), palce grają między miarami.

M:4/4
L:1/8
Q:1/4=90
K:C clef=treble-8
"C" C G E c C G E c | "G7" G, B D f G, B D f | "C" C G E c C G E c | "C" [CEc]8 |]

American primitive guitar

Pod koniec lat 50. gitarzysta John Fahey (1939–2001) wymyślił muzykę instrumentalną na gitarę solo niepodobną do niczego innego: mieszał country blues lat 20., hymny, muzykę klasyczną, a później wpływy indyjskie, w strojach otwartych i z kciukiem wybijającym rytm jak metronom. Żartobliwie nazwał ten styl American primitive guitar i założył własną wytwórnię, Takoma, która wydawała też Robbiego Basho i Leo Kottkego. W XXI wieku Jack Rose (1971–2009) i inni gitarzyści przywrócili tę tradycję do życia długimi, hipnotycznymi utworami, czasem bliskimi ragtime’owi, czasem indyjskim ragom.

Czego słuchać

• Głos na pierwszym planie, często nieoszlifowany, opowiadający historię.
• Gitara akustyczna (albo banjo, harmonijka), proste akordy.
• Formy zwrotkowe: zwrotka, refren, zwrotka…
• W American primitive: gitara solo, uparte linie basu, stroje otwarte, długie utwory, które powoli ewoluują.

Lista do słuchania

• Anthology of American Folk Music (Harry Smith, 1952), Carter Family, Lead Belly.
• Woody Guthrie, Pete Seeger, Joan Baez, wczesny Bob Dylan.
• John Fahey, Robbie Basho, Leo Kottke, Jack Rose.