Pisanie na gitarę klasyczną – darmowy kurs:

W swoim Traktacie o instrumentacji (1844) Berlioz, sam gitarzysta, zauważył, że niemal nie da się dobrze pisać na gitarę, nie grając na niej. Nie przypadkiem klasyczny repertuar tego instrumentu skomponowali gitarzyści: Fernando Sor, Mauro Giuliani, Matteo Carcassi, Francisco Tárrega. Gitara narzuca własne prawa: sześć strun, cztery palce na gryfie, puste struny, które brzmią same. Dobrze na nią pisać to zamienić te ograniczenia w atuty.

1. Zapis gitarowy

Notacja: gitarę zapisuje się w kluczu wiolinowym, oktawę wyżej niż rzeczywiste brzmienie („oktawowy klucz wiolinowy”, w ABC clef=treble-8). Pustą niską strunę E zapisuje się pod pięciolinią, na trzech liniach dodanych.
Skala: od pustej niskiej struny E (E2) do H na 19. progu struny 1 (B5 w notacji angielskiej): trzy i pół oktawy.
Głosy: w prawdziwych nutach melodia ma laski w górę, a bas w dół. W serwisie oba głosy łączy się w akordy na jednej lasce ([E,B]).
Palcowanie prawej ręki: p (kciuk) dla strun od 4 do 6; i, m, a (wskazujący, środkowy, serdeczny) dla strun wysokich.

2. Tonacje, które brzmią

Tonacja	Przydatne puste basy	Dlaczego brzmi	Przykłady (domena publiczna)
e-moll / E-dur	E (6.), A (5.), H (5., próg 2)	Tonika to najniższa struna: maksymalny rezonans	Tárrega, Lágrima; anonimowy Romans (Romance); Adelita
a-moll / A-dur	A (5.), E (6.), D (4.)	I, IV i V na pustych strunach	Tárrega, Recuerdos de la Alhambra; wiele etiud Carcassiego
D-dur / d-moll	D (4.), A (5.); struna 6 obniżona do D	Z 6. struną w D („drop D”) głęboka, niska tonika	Tárrega, Capricho árabe
G-dur / C-dur	G (3.), D (4.), A (5.)	Jasne, idealne do etiud i menuetów	Sor, Giuliani, Carulli: łatwe etiudy

Na początek unikaj: B-dur, Es-dur, As-dur, f-moll. Prawie żadna pusta struna do nich nie należy: trzeba grać barré wszędzie, a gitara traci rezonans.

3. Idiom nr 1: arpeggia p-i-m-a

Bas w kciuku, akord rozkładany palcami: to podstawowa faktura romantycznej muzyki gitarowej (120 arpeggiów z op. 1 Giulianiego przebiega wszystkie formuły). Tu formuła p-i-m-a-m-i nad kadencją Em – Am – B7 – Em.

M:3/4
L:1/8
Q:1/4=88
K:Em clef=treble-8
"Em"E,G Be BG | "Am"A,A ce cA | "B7"B,A Bf BA | "Em"E,G Be BG | "Em"[E,GBe]6 |]

4. Idiom nr 2: campanella

Odziedziczona po gitarze barokowej (Gaspar Sanz) campanella („dzwoneczek”) gra gamę, umieszczając każdy dźwięk na innej strunie, mieszając dźwięki z progów i puste struny. Dźwięki nakładają się i brzmią jak dzwony albo harfa. Tu gama G-dur: tabulatura jest niezbędna, bo pozycja zmienia wszystko.

M:4/4
L:1/8
Q:1/4=72
K:G clef=treble-8
G A B c d e f g | g f e d c B A G | "G"[G,B,DGBg]8 |]

e |----------------0-----3-|-3-----0----------------|-3----------------------|
B |-------0-----3-----7----|----7-----3-----0-------|-0----------------------|
G |-0--------5-------------|-------------5--------0-|-0----------------------|
D |----7-------------------|-------------------7----|-0----------------------|
A |------------------------|------------------------|-2----------------------|
E |------------------------|------------------------|-3----------------------|

5. Idiom nr 3: flażolety naturalne

Lekko dotykając struny tuż nad 12., 7. lub 5. progiem (bez dociskania), a potem szarpiąc ją, uzyskujesz kryształowy dźwięk: oktawę (próg 12), oktawę + kwintę (próg 7) albo podwójną oktawę (próg 5) pustej struny. Zakończenie utworu flażoletami to klasyka.

M:3/4
L:1/4
Q:1/4=60
K:G clef=treble-8
"^XII"!style=harmonic!d !style=harmonic!g !style=harmonic!b | !style=harmonic!e'3 | "^VII"!style=harmonic!a !style=harmonic!d' !style=harmonic!f' | "^XII"!style=harmonic![dgb]3 |]

e |------------------|-<12>-------|---------------|------------|
B |-------------<12>-|------------|-----------<7>-|-<12>-------|
G |-------<12>-------|------------|------<7>------|-<12>-------|
D |-<12>-------------|------------|-<7>-----------|-<12>-------|
A |------------------|------------|---------------|------------|
E |------------------|------------|---------------|------------|

Flażolety na 12. progu na strunach 4, 3 i 2 tworzą akord G-dur (D, G, H); te na 7. progu dają A, D, Fis, czyli akord D-dur. Myśl o flażoletach jak o odległych dzwonach: brzmią długo i miękko.

6. Sprawdzanie grywalności

Cztery palce lewej ręki, ani jednego więcej; tylko jedno barré naraz.
Rozpiętości: cztery progi w niskich pozycjach, pięć wyżej, nie więcej.
Jeden dźwięk na strunę: dwa jednoczesne dźwięki nie mogą być na tej samej strunie. Sprawdź każdy akord.
Zmiany pozycji: zaplanuj pustą strunę albo pauzę, by dać ręce czas na przesunięcie.
Inne idiomy: legata (hammer-on/pull-off, do gry legato), pusta struna jako dźwięk pedałowy pod melodią oraz tremolo (do melodii, która zdaje się wytrzymana).

Rada kompozytora: zawsze pisz z gitarą w ręku. Za każdym razem, gdy zapisujesz akord, zagraj go. Jeśli fragment jest za trudny, szukaj tej samej harmonii w innej pozycji albo z pustą struną: prawie zawsze istnieje bardziej idiomatyczne rozwiązanie, które w dodatku lepiej brzmi.

Częste błędy:

Pisanie na gitarę jak na fortepian: akordy w układzie skupionym w basie, krzyżujące się głosy, dziesięć dźwięków naraz. Gitara woli przewiewne faktury.
Zapominanie, że puste struny brzmią: pusty bas drga dalej pod następnym akordem; jeśli do niego nie należy, zaplanuj jego wytłumienie.
Przypadkowy wybór tonacji: najpierw E, A, D, G, C.

Twój warsztat

Skomponuj 16-taktową etiudę w e-moll lub a-moll, w formie A A' B A.
Plan harmoniczny: A na i – iv – V7 – i; B w tonacji równoległej durowej (G lub C).
Wybierz jedną formułę arpeggio (p-i-m-a-m-i albo p-i-m-i) i trzymaj się jej od początku do końca: to zasada etiud Giulianiego i Carcassiego.
Zakończ akordem z flażoletów albo gamą campanella.
Zapisz etiudę w edytorze ABC z K:Em clef=treble-8, a potem zagraj ją: popraw każdy niegrywalny takt.

Samokontrola: zagraj utwór powoli, słuchając tylko basu. Czy jest równie piękny i logiczny jak melodia?