Piszemy bluesa

Blues narodził się na przełomie XIX i XX wieku na amerykańskim Południu, w społecznościach afroamerykańskich. To jedna z najpłodniejszych form w historii: wywodzą się z niego jazz, rock, soul i duża część popu. To także znakomita szkoła kompozycji, bo wszystko jest ustalone (forma, akordy) poza tym, co najważniejsze: tym, co masz do powiedzenia na wierzchu.

Odciski palców stylu

• 12-taktowy blues: trzy 4-taktowe frazy na akordach I, IV i V.
• Wszędzie akordy dominantowe septymowe: C7, F7, G7. Nawet tonika jest akordem „niestabilnym” i to daje to szorstkie brzmienie.
• Blue notes: tercja mała (Es) na tle akordu durowego, obniżona kwinta (Fis/Ges), septyma mała (B).
• Swing lub shuffle: ósemki są nierówne, pierwsza długa, druga krótka („du-ba du-ba”).
• Pytanie i odpowiedź (call and response): krótka fraza (często śpiewaka), potem cisza albo odpowiedź instrumentu; do tego struktura tekstu AAB (wypowiedz wers, powtórz go, zakończ).
• Riff: krótki, wyrazisty motyw, powtarzany nawet wtedy, gdy zmienia się akord.

Schemat

F7 w takcie 2 to tzw. quick change. Takt 12 na G7 wysyła schemat na kolejne okrążenie: to turnaround.

Skala bluesowa

M:4/4
L:1/8
Q:1/4=90
K:C
"C7"C _E F ^F G _B c2 |]

Sześć dźwięków: C, Es, F, Fis, G, B. Fis (blue note par excellence) prawie zawsze pojawia się przejściowo, między F a G. W bluesie w C ta skala pasuje do wszystkich trzech akordów: wygodne, ale uważaj, by nie zamienić jej w maszynkę do ogranych fraz.

Riff, pytanie i odpowiedź oraz boogie w lewej ręce

M:4/4
L:1/8
Q:1/4=100
K:C
%%staves {RH LH}
V:RH clef=treble
V:LH clef=bass
[V:RH] "C7"z2 _e =e g2 c2 | "F7"_B2 c2 z4 | "C7"z2 _e =e g2 c2 | "C7"_B2 c2 z4 |]
[V:LH] C,>E, G,>A, _B,>A, G,>E, | F,>A, C>D _E>D C>A, | C,>E, G,>A, _B,>A, G,>E, | C,>E, G,>A, _B,>A, G,>E, |]

Prawa ręka gra riff: ześlizg Es–E (blue note, która się „prostuje”), G, C, potem odpowiedź B–C i pauza. Ta pauza jest niezbędna: to miejsce na odpowiedź. Riff pozostaje taki sam nad F7: ta sama fraza brzmi inaczej nad innym akordem, to jedna z wielkich przyjemności bluesa. Lewa ręka gra wzór boogie-woogie (pryma, tercja, kwinta, seksta, septyma i z powrotem) w rytmie z kropką: to przybliżony sposób zapisu shuffle.

Turnaround

M:4/4
L:1/8
Q:1/4=100
K:C
%%staves {RH LH}
V:RH clef=treble
V:LH clef=bass
[V:RH] "C7"c _B G _E C2 z2 | "G7"[B,DFG]4 z4 |]
[V:LH] C,E,G,A, _B,A,G,E, | G,,B,,D,F, G,F,D,B,, |]

Ostatnie dwa takty schematu: zejście skalą bluesową nad C7, potem G7, które „odpala” silnik od nowa. Turnaround to przecinek między dwoma chorusami; na samym końcu utworu zastąp go końcowym C7 (lub C9).

Przepis

1. Wybierz tempo (wolne i ciężkie albo taneczny shuffle) i lewą rękę (boogie albo proste akordy na 2 i 4).
2. Wymyśl riff na jeden lub dwa takty z przynajmniej jedną blue note.
3. Zastosuj formę AAB: riff (takty 1–4), riff nad F7 (takty 5–8), inna fraza, która zamyka (takty 9–12).
4. Zostaw pauzy na odpowiedzi; zakończ każdy chorus turnaroundem.
5. Napisz drugi chorus ze zmienionym riffem (przesuniętym, skróconym, o oktawę wyżej).

Twój warsztat

1. Włącz bluesowy akompaniament w C i zaśpiewaj (lub zagraj) powyższy riff przez cały 12-taktowy chorus.
2. Wymyśl własny dwutaktowy riff ze skali bluesowej. Zapisz go w edytorze ABC.
3. Napisz kompletny 12-taktowy chorus w formie AAB, z lewą ręką boogie albo akordami septymowymi.
4. Napisz drugi chorus, który zmienia twój riff, a potem zakończenie (zastąp turnaround wytrzymanym C7).
5. Wypróbuj też akompaniament boogie, aby usłyszeć swoją melodię z innym groove'em.
6. Samokontrola: grając swojego bluesa z akompaniamentem, czy czujesz, jak schemat wraca, bez liczenia? Czy pauzy zostawiają miejsce na odpowiedź? Jeśli tak, naprawdę grasz bluesa.