Voortekeningen: in één oogopslag lezen
Muziektheorie · Toonladders en toonsoorten · Niveau 3 · 12 min
Vóór elke F in een stuk in G-groot een ♯ zetten zou vervelend zijn. Daarom worden de tekens van de toonladder één keer voor altijd aan het begin van elke notenbalk geschreven, direct na de sleutel: de voortekening. Ze geldt in elk octaaf en voor het hele stuk (tenzij de voortekening verandert).
De volgorde van kruisen en mollen
De tekens verschijnen altijd in dezelfde volgorde:
- Kruisen: F – C – G – D – A – E – B (Fis, Cis, Gis, Dis, Ais, Eis, Bis; elk nieuw kruis ligt een kwint boven het vorige) – Engels ezelsbruggetje: „Father Charles Goes Down And Ends Battle”;
- Mollen: B – E – A – D – G – C – F (Bes, Es, As, Des, Ges, Ces, Fes; precies omgekeerd) – „Battle Ends And Down Goes Charles's Father”.
M:4/4 L:1/4 K:G G4 | [K:D] D4 | [K:A] A4 | [K:E] E4 | [K:B] B4 | [K:F#] F4 | [K:C#] C4 |] w: G D A E B F♯ C♯
M:4/4 L:1/4 K:F F4 | [K:Bb] B4 | [K:Eb] E4 | [K:Ab] A4 | [K:Db] D4 | [K:Gb] G4 | [K:Cb] C4 |] w: F B♭ E♭ A♭ D♭ G♭ C♭
De toonsoort vinden in twee seconden
- Kruisen: het laatste kruis is de leidtoon. Ga een halve toon omhoog: dat is de tonica van de majeurtoonsoort. Drie kruisen (Fis, Cis, Gis) → Gis + halve toon = A-groot.
- Mollen: de voorlaatste mol is de tonica van de majeurtoonsoort. Vier mollen (Bes, Es, As, Des) → As-groot. Eén uitzondering om te onthouden: één mol = F-groot.
- Geen tekens: C-groot (of a-klein).
| Voortekening | Majeur | Parallelle mineur |
|---|---|---|
| — | C | A |
| 1♯ | G | E |
| 2♯ | D | B |
| 3♯ | A | F♯ |
| 4♯ | E | C♯ |
| 5♯ | B | G♯ |
| 6♯ | F♯ | D♯ |
| 7♯ | C♯ | A♯ |
| 1♭ | F | D |
| 2♭ | B♭ | G |
| 3♭ | E♭ | C |
| 4♭ | A♭ | F |
| 5♭ | D♭ | B♭ |
| 6♭ | G♭ | E♭ |
| 7♭ | C♭ | A♭ |
Majeur of mineur? Eén voortekening dient voor twee toonsoorten (zie „Parallelle en gelijknamige toonsoorten”). Om te beslissen kijk je naar de laatste basnoot en zoek je de leidtoon van de mineurtoonsoort: bij een lege voortekening wijzen veelvuldige toevallige Gissen op a-klein.
De reflex van de bladlezer: herken vóór je ook maar één noot speelt de voortekening, benoem de toonsoort en speel één keer haar toonladder. Je vingers „weten” dan waar de zwarte toetsen liggen. De helft van alle foute noten bij van blad spelen komt door een vergeten voortekening.
Veelgemaakte fout: een kruis uit de voortekening alleen toepassen op de lijn of tussenruimte waar het getekend staat. De Fis in de voortekening van G-groot geldt voor elke F, in elk octaaf.
← De trappen van de toonladder en hun namen · De kwintencirkel →