Een melodie in fingerstyle arrangeren – gratis cursus

· Gitaar: fingerstyle, open stemmingen en klassieke gitaar · Niveau 4 · 25 min

De melodie en haar begeleiding helemaal alleen op één gitaar spelen is de grote kunst van fingerstyle, van Merle Travis en Chet Atkins tot de folkgitaristen van vandaag. Een melodie zo arrangeren is een uitstekende compositieoefening, want je moet drie lagen in twee handen passen. We gaan Au clair de la lune (een traditioneel Frans liedje) stap voor stap arrangeren met een alternerende Travis-bas.

1. De drie lagen

De bas (duim): op elke tel, afwisselend tussen twee bassnaren (de grondtoon, dan een andere akkoordtoon).
De melodie (wijsvinger, middelvinger): op snaar 1 en 2, boven al de rest.
De vulling: een middelste snaar (vaak de losse 3e) op de achtertellen, die de motor draaiende houdt.

2. De toonsoort kiezen

De gouden regel: de melodie moet op de hoge snaren vallen, en de grondtonen van de akkoorden op losse of makkelijke bassnaren. De toonsoorten C, G, D, A en E (en hun parallelle mineurtoonsoorten) zijn het gulst. In C past de melodie van Au clair de la lune op snaar 2 en 1 (C op fret 1, D op fret 3, losse E), en de bassen C, E, G liggen onder de duim.

3. Stap 1: de melodie alleen

M:4/4
L:1/8
Q:1/4=90
K:C clef=treble-8
"C"c2 c2 c2 d2 | e4 "G7"d4 | "C"c2 e2 "G7"d2 d2 | "C"c8 |]

4. Stap 2: de alternerende bas alleen

In C: snaar 5 (C) – snaar 4 (E) – snaar 6 (G) – snaar 4 (E). In G7: snaar 6 (G) – snaar 4 (D). Speel het tot het automatisch gaat: het is de motor.

M:4/4
L:1/8
Q:1/4=90
K:C clef=treble-8
"C"C2 E2 G,2 E2 | "C"C2 E2 "G7"G,2 D2 | "C"C2 E2 "G7"G,2 D2 | "C"C2 E2 G,2 E2 |]

5. Stap 3: alles samen

De melodie valt op de bas (samen aangeslagen, de „pinch”), en de losse 3e snaar vult de achtertellen. Hier is het hele liedje: A (maten 1 tot 4), B (5 tot 8), en dan A.

M:4/4
L:1/8
Q:1/4=84
K:C clef=treble-8
"C"[Cc]G [Ec]G [G,c]G [Ed]G | "C"[Ce]G EG "G7"[G,d]G DG | "C"[Cc]G [Ee]G "G7"[G,d]G [Dd]G | "C"[Cc]G EG G,G EG |
"G"[G,d]G [Dd]G [G,d]G [Dd]G | "D7"[DA]2 A,2 [DA]2 A,2 | "G"[G,d]G [Dc]G [G,B]G [DA]2 | "G7"[G,G]2 D2 G,2 B,2 |
"C"[Cc]G [Ec]G [G,c]G [Ed]G | "C"[Ce]G EG "G7"[G,d]G DG | "C"[Cc]G [Ee]G "G7"[G,d]G [Dd]G | "C"[Cc]G EG [CEGc]4 |]

6. Conflicten oplossen

De melodie zakt naar de vulsnaar (maat 6: A op snaar 3): laat de vulling weg en houd bas + melodie.
Een lange noot: laat ze doorklinken terwijl de bas eronder doorgaat. De afwisseling zorgt voor het gevoel van beweging.
Een melodie die te laag ligt: zet ze een octaaf hoger, of verander van toonsoort.
Overgangen: laat aan het einde van een deel de bas naar het volgende akkoord wandelen (maat 8: G – D – G – B, en dan C).
Stijl: door sommige melodienoten een achtste te anticiperen (op de achtertel) krijg je de typische swing van country picking.

Tip van de arrangeur: laat de melodie uitkomen door ze iets harder aan te slaan dan de bas, en demp de bassen licht met de muis van je hand (zoals Merle Travis deed). De twee lagen scheiden zich vanzelf.

Veelgemaakte fouten:

Te veel noten: een overladen arrangement verbergt de melodie. Begin altijd met bas + melodie, en voeg alleen vulling toe waar er ruimte is.
Een bas die stopt zodra de melodie lastig wordt: vertraag liever dan de motor te breken.
Een „bladmuziek”-toonsoort in plaats van een gitaartoonsoort: Es of As dwingen je overal barrés te nemen.

Jouw werkplaats

Kies een melodie uit het publieke domein die je uit het hoofd kent: Vader Jacob, Aura Lee (1861), Oh! Susanna (Stephen Foster, 1848), Shenandoah…
Zoek een toonsoort die de melodie op snaar 1 en 2 legt (probeer C, dan G, dan D).
Harmoniseer ze met twee of drie akkoorden (I, IV, V), één per maat of per halve maat.
Schrijf eerst de alternerende bas alleen, voeg dan de melodie op de tellen toe, en daarna de vulling.
Schrijf je arrangement in de ABC-editor, met beide stemmen samengevoegd als akkoorden ([Cc]) en clef=treble-8.

Zelfcontrole: speel je arrangement voor iemand zonder de titel te zeggen. Herkent die persoon de melodie vanaf de tweede maat?