Linie dodane i ottava – darmowy kurs: teoria muzyki

Fortepian obejmuje ponad siedem oktaw – znacznie więcej, niż zmieści jedna pięciolinia. Aby pisać poza nią, dodajemy nad lub pod pięciolinią krótkie odcinki linii: linie dodane. Działają dokładnie jak linie pięciolinii: nuty leżą na przemian „na linii” i „między liniami”.

W kluczu wiolinowym

M:4/4
L:1/4
K:C
C2 A,2 | F,2 z2 | a2 c'2 | e'2 z2 |]
w: C A F A C E

Pod pięciolinią: C (1 linia), A (2 linie), F (3 linie). Nad nią: A (1 linia), C (2 linie), E (3 linie). Zauważ symetrię: C i A wracają na obu krańcach.

W kluczu basowym

M:4/4
L:1/4
K:C clef=bass
E,,2 C,,2 | z4 | C2 E2 | z4 |]
w: E C C E

Pod pięciolinią basową: E (1 linia), C (2 linie). Nad nią: środkowe C (1 linia), E (2 linie).

Niezawodna metoda: czytaj linie dodane tercjami. Z linii na linię zawsze przeskakujesz jedną literę: C → E → G → H… (w górę) albo C → A → F → D (w dół). Wystarczy znać ostatnią linię pięciolinii i „liczyć linie co trzy”. Nigdy nie licz kreseczek pojedynczo, recytując każdy dźwięk!

8va, 8vb i 15ma

Powyżej trzech–czterech linii dodanych czytanie staje się męczące. Nuty zapisuje się wtedy oktawę niżej z jednym z tych znaków:

8^va (ottava alta) z linią przerywaną nad nutami: graj oktawę wyżej, niż zapisano;
8^vb (ottava bassa) pod nutami: graj oktawę niżej;
15^ma (quindicesima): dwie oktawy wyżej;
loco: powrót do zapisanej wysokości (często wystarczy koniec linii przerywanej).

Uwaga: linia przerywana 8va dotyczy wszystkich nut pod nią, także tych wewnątrz pięciolinii. Sprawdź dokładnie, gdzie się kończy.

Dźwięki, które warto zapamiętać pianiście: C nad pięciolinią wiolinową (2 linie dodane, C6) oraz dwa C klucza basowego (C2 – dwie linie pod pięciolinią; C4 – środkowe C).