Klucz basowy i system fortepianowy – darmowy kurs: teoria muzyki

Lewa ręka pianisty gra głównie niskie dźwięki. Gdybyśmy zapisywali je w kluczu wiolinowym, trzeba by piętrzyć pod pięciolinią mnóstwo linii dodanych – nie do przeczytania. Dlatego używamy innego klucza: klucza basowego (𝄢), zwanego też kluczem F.

Klucz basowy na 4. linii

Klucz basowy zaczyna się kropką na 4. linii i kończy dwiema kropkami po obu stronach tej samej linii. Oznacza to: nuta na 4. linii to F tuż pod środkowym C (F3).

Dźwięki na liniach

M:4/4
L:1/4
K:C clef=bass
G,,4 | B,,4 | D,4 | F,4 | A,4 |]
w: G B D F A

Dźwięki w polach

M:4/4
L:1/4
K:C clef=bass
A,,4 | C,4 | E,4 | G,4 |]
w: A C E G

Wskazówka: w kluczu basowym każdy dźwięk zapisuje się o jedną linię lub pole wyżej niż w wiolinowym (G na 1. linii pięciolinii basowej stoi tam, gdzie w wiolinowym jest E). Anglosasi zapamiętują linie zdaniem „Good Boys Do Fine Always” (G B D F A – ich B to nasze H, więc: G H D F A), a pola zdaniem „All Cows Eat Grass” (A C E G). Naucz się też trzech punktów orientacyjnych: F (4. linia), C (2. pole) i środkowe C tuż nad pięciolinią.

System fortepianowy

Muzykę fortepianową zapisuje się na dwóch pięcioliniach połączonych z lewej strony klamrą (akoladą): u góry klucz wiolinowy, u dołu basowy. To system fortepianowy (po angielsku grand staff, w Wielkiej Brytanii great stave). Środkowe C (C4) leży dokładnie pomiędzy nimi: na krótkiej linii dodanej pod pięciolinią wiolinową albo na linii dodanej nad pięciolinią basową. To ten sam klawisz zapisany na dwa sposoby.

M:4/4
L:1/4
K:C
%%staves {RH LH}
V:RH clef=treble
V:LH clef=bass
[V:RH] C4 | E G c2 | z4 |]
[V:LH] z4 | z4 | C4 |]

Posłuchaj: pierwsze C (klucz wiolinowy) i ostatnie (klucz basowy) to ten sam dźwięk. Obie pięciolinie „spotykają się” na środkowym C: dzieli je tylko jedna linia dodana.

Częsty błąd: czytanie klucza basowego „tak jak wiolinowego”. Każdy dźwięk wychodzi wtedy o dwie litery źle (czytasz E zamiast G). Gdy tylko zobaczysz 𝄢, pomyśl: „4. linia = F”.

Prawa ręka nie jest przypisana na stałe do klucza wiolinowego, a lewa do basowego: zmiany klucza w trakcie utworu są częste, zwłaszcza gdy lewa ręka wędruje wysoko.