Klawiatura i nazwy dźwięków – darmowy kurs: teoria muzyki

Popatrz na klawiaturę fortepianu: czarne klawisze nie są rozmieszczone przypadkowo. Tworzą na przemian grupy po dwa i grupy po trzy, powtarzające się od lewej do prawej przez cały instrument. Ten wzór to twoja mapa: dzięki niemu znajdziesz każdy dźwięk bez liczenia.

Siedem dźwięków

Muzyka zachodnia używa siedmiu nazw dźwięków, które powtarzają się w kółko: C, D, E, F, G, A, H, potem znowu C, D, E… Te siedem nazw należy do klawiszy białych. Czarne klawisze biorą nazwę od sąsiedniego białego klawisza, zmienioną przez krzyżyk albo bemol (więcej o tym później).

C to biały klawisz tuż na lewo od grupy dwóch czarnych klawiszy.
F to biały klawisz tuż na lewo od grupy trzech czarnych klawiszy.
Między dwoma czarnymi klawiszami małej grupy leży D; między 2. a 3. czarnym klawiszem dużej grupy leży A.

Dwa systemy nazw

Dźwięki można nazywać na dwa sposoby, a dzisiejszy muzyk powinien znać oba.

Nazwy literowe (A, H, C…), używane w Polsce i w krajach niemieckojęzycznych, a w wersji angielskiej (z literą B w miejscu naszego H) w krajach anglojęzycznych oraz wszędzie w jazzie, popie i symbolach akordów. Alfabet zaczyna się od A, dlatego „pierwszy” klawisz, którego się uczysz, C, jest trzecią literą.
Sylaby solmizacyjne (Do, Re, Mi…), używane we Francji, Belgii, Włoszech, Hiszpanii, Ameryce Łacińskiej… Sylaby pochodzą z łacińskiego hymnu do świętego Jana Chrzciciela, Ut queant laxis, którego każdy wers zaczynał się o dźwięk wyżej: UT queant laxis, REsonare fibris, MIra gestorum, FAmuli tuorum, SOLve polluti, LAbii reatum, Sancte Iohannes. Mnich Guido z Arezzo używał go około roku 1000, by uczyć uczniów śpiewu. „Ut”, niewygodne do śpiewania, zmieniło się w XVII wieku w „Do”. (W krajach anglojęzycznych, a także w polskich szkołach, do śpiewania stopni gamy używa się solmizacji względnej – „ruchomego do” – Do Re Mi Fa So La Ti, jak w Dźwiękach muzyki).

Litery	C	D	E	F	G	A	H
Solmizacja (stałe do)	Do	Re	Mi	Fa	Sol	La	Si

Klasyczna pułapka: w Polsce i w Niemczech H to dźwięk, który Anglosasi nazywają B, a B oznacza H obniżone o półton (angielskie B♭). Dzięki temu Bach mógł podpisać się nutami: B-A-C-H = B, A, C, H. W angielskich nutach i w symbolach akordów „B” to więc nasze H!

Posłuchaj i zaśpiewaj

M:4/4
L:1/4
Q:1/4=90
K:C
C D E F | G A B c |]
w: C D E F G A B C

Szybkie ćwiczenie: z zamkniętymi oczami połóż dłoń na klawiaturze, wyczuj grupę dwóch czarnych klawiszy i zagraj C tuż na lewo od niej. Powtórz w pięciu różnych oktawach. Potem zrób to samo z dźwiękami F (grupa trzech). Po dwóch minutach już nigdy nie będziesz szukać dźwięku.

Jeśli czytasz francuskie lub włoskie podręczniki muzyczne, miej tabelę odpowiedników pod ręką: „Do = C” to punkt zaczepienia; dalej wystarczy recytować alfabet: C-D-E-F-G, potem A-H.