Modulacja

Modulować to zmienić tonację na pewien czas: zadomawia się nowa tonika, potwierdzona kadencją. To jeden z wielkich środków dramaturgicznych muzyki: wyjazd, podróż, powrót.

Tonacje pokrewne

Najbardziej naturalne modulacje prowadzą do tonacji pokrewnych w pierwszym stopniu, których znaki przykluczowe różnią się najwyżej jednym znakiem. Dla C-dur: G-dur (V), F-dur (IV) i ich tonacje równoległe a-moll (vi), e-moll (iii) i d-moll (ii). W praktyce: tonacje, których toniką jest akord durowy lub molowy gamy wyjściowej.

W muzyce klasycznej najczęstsza modulacja prowadzi w durze do dominanty, a w molu do tonacji równoległej durowej.

Modulacja przez akord wspólny

Najpłynniejsza technika to znalezienie akordu wspólnego obu tonacjom i nadanie mu nowego znaczenia. Am to vi w C-dur… ale też ii w G-dur. Dochodzimy do Am w C-dur, a opuszczamy go już w G-dur, zmierzając do dominanty D7, a potem do nowej toniki G.

M:4/4
L:1/4
%%staves {RH LH}
V:RH clef=treble
V:LH clef=bass
K:C
[V:RH] "C"[EGc]2 "F"[FAc]2 | "Am"[EAc]2 "D7"[^FAc]2 | "G"[DGB]4 |]
[V:LH] "_C: I"C,2 "_IV"F,2 | "_vi = ii"A,,2 "_G: V7"D,2 | "_I"G,,4 |]

Sygnałem jest Fis w D7: to nowy dźwięk prowadzący. Kadencja doskonała D7 → G potwierdza nową tonację.

Inne techniki

• Modulacja bezpośrednia (frazowa): nowa fraza po prostu zaczyna się w nowej tonacji. Przykładem jest słynna „zmiana biegu kierowcy ciężarówki” (truck-driver's gear change) – podniesienie o cały ton pod koniec piosenek pop.
• Modulacja przez dźwięk wspólny: jeden przetrzymany dźwięk działa jak zawias między dwoma odległymi akordami (ulubiony chwyt Schuberta).
• Modulacja chromatyczna: jeden głos przesuwa się o półton i przekształca akord.
• Modulacja przez septymę zmniejszoną: symetryczny akord °7 można odczytać jako cztery różne akordy dźwięku prowadzącego, prowadzące do czterech różnych tonacji.