Akord neapolitański, akordy zwiększonej seksty, medianty chromatyczne
Teoria muzyki · Harmonia tonalna · Poziom 6 · 18 min
Trzy rzadsze barwy harmoniczne, które robią całą różnicę u Mozarta, Beethovena, Schuberta, Chopina… i w muzyce filmowej. Wszystkie opierają się na chromatyce.
1. Sekstakord neapolitański (N6 lub ♭II6)
To akord durowy zbudowany na obniżonym II stopniu, prawie zawsze w pierwszym przewrocie. W c-moll: Des-dur (Des–F–As), z F w basie. Pełni funkcję przeddominantową i prowadzi do V. Des opada na H (dźwięk prowadzący), czasem przez C: bardzo wyrazisty ruch o tercję zmniejszoną.
M:4/4
L:1/4
%%staves {RH LH}
V:RH clef=treble
V:LH clef=bass
K:Cm
[V:RH] "Cm"[EGc]2 "Db/F"[FA_d]2 | "G7"[FG=B]2 "Cm"[EGc]2 |]
[V:LH] "_i"C,2 "_N6"F,2 | "_V7"G,,2 "_i"C,2 |]
Słychać go w pierwszej części Sonaty księżycowej Beethovena i w niezliczonych utworach molowych: to brzmienie patosu.
2. Akordy zwiększonej seksty
Opierają się na seksście zwiększonej między obniżonym VI stopniem w basie (As w c-moll) a podwyższonym IV stopniem (Fis). Oba dźwięki rozchodzą się o półton na zewnątrz, do oktawy na dominancie G. Istnieją trzy rodzaje, nazwane według czysto umownych „narodowości”:
| Nazwa | Dźwięki (w drodze do G) | Uwaga |
|---|---|---|
| Włoski (It+6) | As – C – Fis | trzy dźwięki, najlżejszy |
| Francuski (Fr+6) | As – C – D – Fis | dodatkowy tryton, barwa „całotonowa” |
| Niemiecki (Ger+6) | As – C – Es – Fis | brzmi dokładnie jak A♭7 |
M:4/4
L:1/4
%%staves {RH LH}
V:RH clef=treble
V:LH clef=bass
K:Cm
[V:RH] "^It+6"[c^f]2 [=Bg]2 | "^Ger+6"[c_e^f]2 [ceg]2 | [=Bdg]2 [ceg]2 |]
[V:LH] _A,,2 G,,2 | _A,,2 G,,2 | G,,2 C,2 |]
Takt 1: seksta włoska → V. Takty 2-3: seksta niemiecka → kwartsekstakord kadencyjny → V → i (przejście przez 6/4 pozwala uniknąć równoległych kwint As–Es → G–D).
Seksta niemiecka brzmi jak dominanta septymowa (A♭7): to jej sekretne pokrewieństwo z jazzową substytucją trytonową (A♭7 → G).
3. Medianty chromatyczne
Dwa akordy tego samego rodzaju (np. dwa durowe), których prymy dzieli tercja i które mają tylko jeden wspólny dźwięk: C → E, C → A♭, C → A, C → E♭. Nie łączy ich żaden związek funkcyjny, a jednak to następstwo działa magicznie – świetliście albo niepokojąco. Kochali je Schubert, Liszt i Wagner; muzyka filmowa uczyniła z nich swój znak rozpoznawczy (kosmos, cudowność).
M:4/4
L:1/4
%%staves {RH LH}
V:RH clef=treble
V:LH clef=bass
K:C
[V:RH] "C"[EGc]2 "E"[E^GB]2 | "C"[EGc]2 "Ab"[_E_Ac]2 | "C"[EGc]4 |]
[V:LH] C,2 E,2 | C,2 _A,,2 | C,4 |]