Przewroty i bas cyfrowany – darmowy kurs: teoria muzyki

Akord zachowuje nazwę niezależnie od kolejności dźwięków: C–E–G, E–G–C i G–C–E to wszystko akordy C-dur. Ale dźwięk w basie (najniższy) głęboko zmienia jego barwę i funkcję. Na tym polega przewrót.

Postać	Dźwięk w basie	Przykład w C	Cyfrowanie
Postać zasadnicza	pryma	C – E – G	5/3 (zwykle pomijane)
Pierwszy przewrót	tercja	E – G – C	6 (akord sekstowy)
Drugi przewrót	kwinta	G – C – E	6/4 („kwartsekstakord”)

M:4/4
L:1/2
K:C
"C"[CEG]2 | "C/E"[EGc]2 | "C/G"[Gce]2 |]

Bas cyfrowany

W baroku klawesynista często czytał tylko linię basu z cyframi nad nią: to basso continuo. Cyfry pokazują interwały nad basem. W pierwszym przewrocie nad E mamy G (tercję) i C (sekstę): piszemy po prostu „6”. W drugim przewrocie nad G mamy C (kwartę) i E (sekstę): „6/4”, czyli kwartsekstakord. Postaci zasadniczej (tercja + kwinta, „5/3”) zwykle się nie cyfruje.

Do czego służą przewroty?

Pozwalają łączyć akordy bez skakania. Porównaj: C – F – G – C wszystkie w postaci zasadniczej wymuszają duże przesunięcia dłoni. Z przewrotami każdy palec przesuwa się o jeden lub dwa półtony:

M:4/4
L:1/4
K:C
"C"[CEG]2 "F/C"[CFA]2 | "G/B"[B,DG]2 "C"[CEG]2 |]

C zostaje na miejscu, E idzie w górę do F, G w górę do A… To sekret płynnego akompaniamentu i podstawa prowadzenia głosów, które poznamy później.

Jak rozpoznać akord w przewrocie: w myślach przestaw dźwięki tak, by leżały tercjami. Najniższy dźwięk tego układu to pryma. G–C–E → C–E–G: to C-dur z kwintą w basie, czyli drugi przewrót.

Uwaga: drugi przewrót (6/4) jest niestabilny. W muzyce klasycznej pojawia się tylko w określonych kontekstach, przede wszystkim jako „kwartsekstakord kadencyjny” (I6/4 → V → I). Nie kończ utworu na kwartsekstakordzie!