Pedalizacja w różnych epokach – darmowy kurs:

Pedalizacja to nie uniwersalny efekt, który stosuje się wszędzie tak samo. Instrumenty bardzo się zmieniły między 1700 a 1900 rokiem, a każdy styl wymaga własnego podejścia. Znajomość historii pomaga podejmować świadome decyzje bez dogmatyzmu.

Barok: Bach, Scarlatti, Rameau

Ci kompozytorzy pisali na klawesyn, klawikord albo organy: bez prawego pedału. Najważniejsza jest przejrzystość kontrapunktu; legato uzyskuje się palcami (zmiany palców na klawiszu, legato palcowe). Na współczesnym fortepianie możesz dodać bardzo lekkie dotknięcia pedału, by zabarwić kadencję albo podeprzeć arpeggio (jak w Preludium C-dur), ale nigdy tak, by zamazać głosy.

Klasycyzm: Haydn, Mozart, wczesny Beethoven

Wiedeński fortepian historyczny miał często dźwignię kolanową, która podnosiła tłumiki. Jego dźwięk, lżejszy i krótszy niż we współczesnym fortepianie, szybko gasł. Mozart jej używał, ale oszczędnie. Dziś: krótkie pedały, półpedały, wiele fragmentów bez pedału, a przede wszystkim żadnej „mgły” nad basami Albertiego.

M:4/4
L:1/8
Q:1/4=100
%%staves {RH LH}
V:RH clef=treble
V:LH clef=bass
[V:RH] c2 e2 g3 f | e2 d2 c4 |]
[V:LH] C,G,E,G, C,G,E,G, | B,,G,D,G, C,G,E,G, |]

We fragmencie w stylu klasycznym, takim jak ten, zagraj najpierw bez pedału: akompaniament Albertiego ma być klarowny i lekki. Krótkie dotknięcie pedału na ostatnim akordzie wystarczy.

Beethoven, wielki eksperymentator

Beethoven często sam zaznacza pedał, czasem śmiało: w pierwszej części Sonaty „księżycowej” żąda senza sordini (bez tłumików) przez cały czas, a w Sonacie „Burza” każe trzymać pedał przez całe recytatywy. Na znacznie bardziej rezonującym współczesnym fortepianie dostosowujemy to półzmianami, by zachować zamierzoną mgiełkę bez nadmiernego zamazania.

Romantycy: Chopin, Schumann, Liszt

Pedał staje się istotą brzmienia. Chopin starannie oznaczał pedalizację; często jest długa i wtapia bas w harmonie. Stosuj pedalizację synkopowaną, półzmiany, by zachować bas, i lewy pedał dla barwy.

Impresjoniści: Debussy, Ravel

Debussy pisał niewiele oznaczeń pedału, ale oczekiwał bardzo dużo: nakładające się rezonanse, długo trzymane basy, pedał drgający. Podobno mówił, że trzeba „pedałować uchem”. Długie niskie dźwięki (często związane łukiem „w próżnię”) są zaproszeniem, by pozwolić dźwiękowi wybrzmieć.

Częsty błąd: przenoszenie romantycznych nawyków na Mozarta czy Bacha (zalewanie wszystkiego pedałem) albo, odwrotnie, odrzucanie wszelkiego pedału z purystycznych pobudek. Dobry gust bierze się ze słuchania i znajomości dawnych instrumentów.

Wskazówka: posłuchaj nagrań na instrumentach z epoki (wiedeński fortepian historyczny, Pleyel Chopina, Érard Debussy’ego). Od razu zrozumiesz, dlaczego każdy repertuar potrzebuje innej pedalizacji.