Zapis: notacja i ABC

Niezapisany pomysł wyparowuje. A pomysł źle zapisany zostanie źle zagrany. W tej lekcji nauczysz się zapisywać swoje utwory w ABC, formacie tekstowym używanym w całym serwisie: kilka linijek tekstu wystarczy, by uzyskać czytelne nuty, które można zagrać i udostępnić. Przyjrzymy się też zasadom czytelności, których przestrzegają zawodowi sztycharze nut.

1. Nagłówek: dowód osobisty utworu

Plik ABC zaczyna się od linii „litera: wartość”. Oto najważniejsze:

• X:1 numer utworu (w serwisie dodawany automatycznie);
• T: tytuł;
• M: metrum (4/4, 3/4, 6/8…);
• L: domyślna długość nuty zapisanej bez liczby (1/4 = ćwierćnuta, 1/8 = ósemka);
• Q: tempo, na przykład Q:1/4=100;
• K: tonacja, zawsze na końcu (K:C, K:G, K:Am, K:F…).

T:My first melody
M:4/4
L:1/4
Q:1/4=100
K:C
C D E F | G2 G2 | A G F E | D4 |]

Wynik:

T:My first melody
M:4/4
L:1/4
Q:1/4=100
K:C
C D E F | G2 G2 | A G F E | D4 |]

2. Wysokości, oktawy, wartości, pauzy, znaki przygodne

Dźwięki zapisuje się angielskimi literami: C, D, E, F, G, A, B. Uwaga: w ABC litera B oznacza nasze H (a nasze B to B z bemolem, patrz niżej). Wielka litera C to środkowe C; mała c to C oktawę wyżej; przecinek obniża o oktawę (C,), apostrof podwyższa (c'). Wartość to mnożnik L: przy L:1/8 C = ósemka, C2 = ćwierćnuta, C4 = półnuta, C3 = ćwierćnuta z kropką, C/ = szesnastka. Pauza to z (ta sama logika wartości). Znaki przygodne stawia się przed nutą: ^F = Fis, _B = B (H♭), =B = kasownik (tu H). Kreska taktowa to |, końcowa podwójna kreska |].

M:4/4
L:1/8
K:G
G2 A B c2 B A | G2 ^F G _B2 =B2 | z2 d2 z d e2 | g8 |]

M:4/4
L:1/8
K:G
G2 A B c2 B A | G2 ^F G _B2 =B2 | z2 d2 z d e2 | g8 |]

Uwaga: w G-dur (K:G) F jest już podwyższone dzięki znakom przykluczowym; ^F tylko to powtarza. Zawsze licz każdy takt: tu 8 ósemek na takt, ani więcej, ani mniej.

3. Akordy, łuki przedłużające, łuki legato i symbole akordów

Akord umieszcza się w nawiasach kwadratowych: [CEG]4 (półnuta przy L:1/8). Łuk przedłużający to łącznik - po nucie; łuk legato obejmuje nuty nawiasami okrągłymi ( ). Symbol akordu wpisuje się w cudzysłowie "G7" przed nutą: pojawia się nad pięciolinią i działa jak lead sheet.

M:4/4
L:1/8
K:C
"C" [CEG]4 "F" [CFA]4 | "G" [B,DG]4- [B,DG]2 (AB) | "C" (c2 G2) [CEGc]4 |]

M:4/4
L:1/8
K:C
"C" [CEG]4 "F" [CFA]4 | "G" [B,DG]4- [B,DG]2 (AB) | "C" (c2 G2) [CEGc]4 |]

4. Dwie pięciolinie, dynamika i repetycje

Na fortepian deklarujesz dwa głosy połączone klamrą: %%staves {RH LH}, potem V:RH clef=treble i V:LH clef=bass. Każda linia zaczyna się wtedy od [V:RH] lub [V:LH]. Obie ręce muszą mieć dokładnie tyle samo taktów, a każdy takt właściwą długość. Dynamikę wpisuje się między wykrzyknikami (!p!, !mf!, !f!, !crescendo(!…), repetycje oznacza się |: i :|.

M:3/4
L:1/8
Q:1/4=120
K:F
%%staves {RH LH}
V:RH clef=treble
V:LH clef=bass
[V:RH] |: !p! c2 A2 F2 | G4 E2 | !f! c2 f2 e2 | f6 :|
[V:LH] |: F,,2 [A,C]2 [A,C]2 | C,2 [G,B,]2 [G,B,]2 | F,,2 [A,C]2 [G,B,]2 | F,,6 :|

M:3/4
L:1/8
Q:1/4=120
K:F
%%staves {RH LH}
V:RH clef=treble
V:LH clef=bass
[V:RH] |: !p! c2 A2 F2 | G4 E2 | !f! c2 f2 e2 | f6 :|
[V:LH] |: F,,2 [A,C]2 [A,C]2 | C,2 [G,B,]2 [G,B,]2 | F,,2 [A,C]2 [G,B,]2 | F,,6 :|

5. Zasady czytelności sztycharza

Poprawne nuty niekoniecznie są czytelne. Zawodowi wydawcy przestrzegają kilku złotych zasad:

• Pokazuj miary: łącz ósemki belkami według miar (po dwie w 2/4 lub 4/4, po trzy w 6/8). Porównaj poniżej: te same sześć ósemek, najpierw w 3/4 (trzy grupy po dwie), potem w 6/8 (dwie grupy po trzy). Belkowanie mówi wykonawcy, gdzie padają akcenty.
• Pauzy na miarach: w 4/4 nigdy nie pisz pauzy półnutowej przez miary 2–3; napisz dwie pauzy ćwierćnutowe. „Środek” taktu musi pozostać widoczny.
• Poprawna pisownia enharmoniczna: w D-dur pisz Fis, a nie Ges. Dźwięk idący w górę zapisuje się zwykle z krzyżykiem, idący w dół z bemolem.
• Laski: w górę poniżej środkowej linii, w dół powyżej niej (ABC robi to automatycznie).
• Linie dodane: powyżej trzech zmień klucz albo użyj znaku oktawy.

M:3/4
L:1/8
K:C
"^3/4" CD EF GA | G2 E4 |]

M:6/8
L:1/8
K:C
"^6/8" CDE FGA | G3 E3 |]

6. Dzielenie się pracą

Wielka zaleta ABC: to zwykły tekst. Możesz wkleić go do e-maila, na forum albo do czatu, a druga osoba wkleja go do edytora ABC, by zobaczyć i usłyszeć nuty. Przechowuj swoje utwory w prostym pliku tekstowym: lekkie, trwałe archiwum całej twojej twórczości.

Twój warsztat

1. Otwórz edytor ABC i skopiuj pierwszy przykład. Zmień tytuł, tempo, a potem tonację (K:G): obserwuj, co się zmienia.
2. Z pamięci zapisz w ABC pierwsze osiem taktów melodii, którą skomponowałeś w piano rollu. Sprawdź każdy takt, licząc wartości.
3. Dodaj lewą rękę na drugiej pięciolinii (%%staves {RH LH}) z tą samą liczbą taktów.
4. Dodaj symbole akordów, co najmniej dwa oznaczenia dynamiki, łuk legato i repetycję.
5. Zrób korektę okiem sztycharza: belkowanie według miar, dobrze umieszczone pauzy, poprawna pisownia znaków przygodnych.
6. Samokontrola: wyślij tekst zaprzyjaźnionemu muzykowi (albo przeczytaj go następnego dnia): czy mógłby zagrać twój utwór, nie zadając ci ani jednego pytania?