Szkicownik, codzienne ćwiczenia i ograniczenia – darmowy kurs:

Często wyobrażamy sobie kompozytora czekającego, aż natchnienie uderzy jak piorun. Rzeczywistość jest o wiele bardziej zachęcająca: komponowanie to rzemiosło, nad którym pracuje się codziennie, jak nad gamami. Bach pisał kantatę na tydzień, Schubert kilka pieśni dziennie. Ich sekretem nie był jakiś magiczny dar, lecz nawyk. Ta lekcja daje ci trzy narzędzia, by stał się on twoim: szkicownik, codzienne ćwiczenie i ograniczenie.

1. Szkicownik: nigdy więcej nie zgub pomysłu

Muzyczne pomysły pojawiają się o każdej porze: pod prysznicem, w autobusie, podczas bezwiednej improwizacji. I znikają w ciągu kilku minut. Szkicownik to miejsce, w którym je łapiesz, wszystkie, nawet te najskromniejsze.

Notatki głosowe: telefon to najlepszy szkicownik. Zaśpiewaj lub zanuć pomysł, nawet fałszywie, i nadaj plikowi znaczącą nazwę („melancholijny walc, a-moll”).
Piano roll w serwisie: idealny, by szybko zapisać pomysł zagrany na klawiaturze, posłuchać go i poprawić.
Edytor ABC: by w kilku linijkach tekstu zanotować melodię i jej akordy. Datowany plik tekstowy ze szkicami ABC staje się z miesiącami prawdziwą skarbnicą.
Papier: papier nutowy albo zwykły zeszyt, w którym zapisujesz rytm, ciąg akordów („C – Am – F – G, ale może z f-moll na końcu?”), tytuł, obraz.

Szkic nie musi być piękny ani kompletny. Oto jak może wyglądać wpis w szkicowniku: kilka taktów, akordy, nic więcej.

M:6/8
L:1/8
Q:3/8=60
K:Am
"Am"E3 A2 B | "F"c3 B2 A | "Dm"d3 c2 B | "E"B3 ^G3 |]

Rada: raz w miesiącu przeczytaj swój szkicownik od nowa. Pomysły, które tamtego dnia wydawały się zwyczajne, nagle okażą się pełne obietnic. Połowa utworów kompozytora wyrasta z zapomnianego szkicu.

2. Dziesięć minut dziennie

Dziesięć minut każdego dnia jest warte więcej niż trzy godziny w niedzielę. Kluczem jest skończyć codziennie coś małego: frazę, motyw, cztery akordy z melodią. Oto plan na cztery tygodnie:

Tydzień	Temat	Codzienne ćwiczenie (10 min)
1	Motywy	Wymyśl 2-taktowy motyw, potem 3 wariacje (rytm, interwał, inwersja)
2	Frazy	Napisz 8-taktową frazę pytanie/odpowiedź nad C – F – G – C
3	Harmonia i akompaniament	Weź następstwo akordów ze strony następstw i każdego dnia wypróbuj inny akompaniament (akordy blokowe, walc, Alberti, akordy rozłożone)
4	Małe utwory	Jedna miniatura od 8 do 16 taktów dziennie na zadany tytuł („Deszcz”, „Schody”, „List”)

3. Ograniczenia, najlepsi przyjaciele kreatywności

Paradoks dobrze znany artystom: wobec całkowitej swobody zastygamy; wobec ścisłej reguły wymyślamy. Pisarze z grupy Oulipo pisali powieści bez litery „e”; Bach zbudował całą Sztukę fugi na jednym temacie. Ograniczenie usuwa zawrót głowy od nadmiaru wyboru i zmusza do głębszego szukania.

Ograniczenie nr 1: tylko trzy dźwięki. Z C, D i E nie możesz polegać ani na skali, ani na skokach: wszystko zależy od rytmu i powtórzeń. Oto przykład; zwróć uwagę na długi dźwięk w środku, który działa jak oddech.

M:4/4
L:1/8
Q:1/4=100
K:C
E2 DC D2 E2 | C4 z2 D2 | E2 ED C2 D2 | C8 |]

Ograniczenie nr 2: jeden rytm. Wybierz jedną komórkę (tu, w 3/4, „półnuta + dwie ósemki”) i zachowaj ją w każdym takcie; zmieniają się tylko wysokości. Ograniczenie automatycznie tworzy jedność, a kierunek musi nadać melodia.

M:3/4
L:1/8
Q:1/4=96
K:C
%%staves {RH LH}
V:RH clef=treble
V:LH clef=bass
[V:RH] "C"c4 BA | "Em"G4 FE | "F"F4 GA | "G"G4 FD | "C"E6 |]
[V:LH] C,6 | E,6 | F,6 | G,,6 | C,6 |]

Więcej ograniczeń do wypróbowania:

Stała forma: dokładnie 16 taktów w ABA', ani więcej, ani mniej.
Tylko czarne klawisze: skala pentatoniczna gwarantuje przyjemne brzmienia i popycha cię ku barwom dalekowschodnim lub celtyckim.
Gra w kości: rzuć kostką, by wybrać stopień każdego akordu (1 = C, 2 = Dm, 3 = Em, 4 = F, 5 = G, 6 = Am), a potem skomponuj melodię nad następstwem, które dał ci przypadek. Podobno sam Mozart bawił się „muzyczną grą w kości”.
Zaszyfrowane imię: zamień litery swojego imienia na dźwięki (A, B, C… jak Bach z B-A-C-H — w polskim i niemieckim nazewnictwie B to H♭, a H to H) i zbuduj z nich motyw.
Tylko jedna ręka, albo tylko jeden rejestr, albo żadnej toniki przed ostatnim taktem.

Częste błędy: czekanie na „właściwy moment”, by komponować (nigdy nie nadchodzi); zapisywanie tylko pomysłów, które uważasz za genialne (w danej chwili nie da się tego ocenić); porzucanie niedokończonego ćwiczenia, by zacząć kolejne (nabierz nawyku kończenia, nawet niedoskonale); i nakładanie zbyt wielu ograniczeń naraz: jedno lub dwa wystarczą.

Twój warsztat

Przygotuj szkicownik: folder notatek głosowych w telefonie i plik tekstowy „szkice.abc”. Datuj każdy wpis.
Dziś: napisz w piano rollu 4-taktową melodię wyłącznie z dźwięków C, D i E. Zmieniać się mogą tylko rytm i kolejność dźwięków.
Jutro: rzuć kostką cztery razy, by uzyskać następstwo akordów, wypróbuj je na stronie następstw akordów, a potem napisz nad nim 8-taktową melodię.
Pojutrze: skomponuj 8 taktów w 3/4, zachowując ten sam rytm w każdym takcie, i zapisz je w edytorze ABC.
Realizuj plan czterotygodniowy. Na koniec wybierz trzy najlepsze szkice: jeden z nich stanie się prawdziwym utworem.
Kryterium sukcesu: po miesiącu twój szkicownik powinien zawierać co najmniej 20 wpisów. Ilość karmi jakość.