Aranżowanie i reharmonizacja melodii

Aranżowanie to komponowanie z siatką asekuracyjną: melodia już istnieje, a wszystko inne — harmonia, faktura, wstęp, kontrapunkty melodyczne, wariacje — należy do ciebie. To jedno z najlepszych ćwiczeń, jakie istnieją, i właśnie tak uczyła się większość wielkich kompozytorów: Liszt opracowywał pieśni, Bartók melodie ludowe, Ravel melodie greckie. Weźmiemy piosenkę z domeny publicznej, którą wszyscy znają, „Au clair de la lune”, i krok po kroku zamienimy ją w prawdziwy utwór fortepianowy.

Krok 1: sprawdź melodię i połóż podstawową harmonię

Najpierw upewnij się, że masz dokładną melodię: wiele krążących wersji jest błędnych. Zagraj ją, zaśpiewaj, policz takty. Potem połóż najprostszą możliwą harmonię, tylko z I i V: to twój punkt wyjścia, twoja „wersja wzorcowa”.

M:4/4
L:1/4
Q:1/4=100
K:C
"C" c c c "G" d | "C" e2 "G" d2 | "C" c e "G7" d d | "C" c4 |]

Krok 2: wybierz fakturę

Ten sam akord można przedstawić na tysiąc sposobów (wróć do lekcji o wzorach lewej ręki). Bas Albertiego od razu nadaje smak klasycznej sonatiny. Zwróć uwagę na akord G zapisany jako H–G–D–G: wybieramy przewrót, który najmniej oddala się od poprzedniego akordu.

M:4/4
L:1/8
Q:1/4=88
K:C
%%staves {RH LH}
V:RH clef=treble
V:LH clef=bass
[V:RH] c2 c2 c2 d2 | e4 d4 | c2 e2 d2 d2 | c8 |]
[V:LH] C,G,E,G, C,G,E,G, | C,G,E,G, B,,G,D,G, | C,G,E,G, B,,G,F,G, | C,4 [C,E,G,]4 |]

Krok 3: dodaj kontrapunkt melodyczny

Aranżacja ożywa, gdy lewa ręka przestaje tylko akompaniować i też zaczyna śpiewać. Tu bas rysuje linię w półnutach, często w ruchu przeciwnym do melodii. W efekcie harmonia sama się wzbogaca: a-moll, d-moll z F w basie… a melodia nie zmieniła się ani o jedną nutę!

M:4/4
L:1/4
Q:1/4=84
K:C
%%staves {RH LH}
V:RH clef=treble
V:LH clef=bass
[V:RH] "C/E" c c "C/G" c "G" d | "C/G" e2 "G/B" d2 | "Am" c e "Dm/F" d d | "C/E" c2 "C" c2 |]
[V:LH] E,2 G,2 | G,2 B,,2 | A,2 F,2 | E,2 C,2 |]

Krok 4: zmieniaj powtórzenia

Piosenka się powtarza; aranżacja nigdy nie powinna powtarzać się identycznie. Przy powtórzeniu ozdób melodię (dźwięki przejściowe, dźwięki pomocnicze, rytmy z kropką), zmień rejestr lub fakturę. Oto wersja ozdobiona: główne dźwięki melodii wciąż tam są, na mocnych częściach taktu.

M:4/4
L:1/8
Q:1/4=88
K:C
"C" c2 cB c2 "G" d2 | "C" e3 f "G" e2 d2 | "C" c2 e2 "G7" d2 Bd | "C" c8 |]

Reharmonizacja: zmiana oświetlenia melodii

Reharmonizować to zachować melodię nienaruszoną i zmienić akordy pod nią. Ten sam dźwięk może należeć do kilku akordów: C jest prymą C-dur, tercją a-moll, kwintą F-dur, septymą d-moll z septymą… Oto najbardziej przydatne zamienniki:

Porównajmy. Oto „Au clair de la lune” po reharmonizacji: linia basu schodząca chromatycznie (A, G, F, Fis), dominanta wtrącona D7 (V/V) pchająca ku G, potem E7 z Gis w basie, wznoszące się do a-moll. Dokładnie ta sama melodia co w kroku 1… a brzmi jak nostalgiczna ballada!

M:4/4
L:1/4
Q:1/4=72
K:C
%%staves {RH LH}
V:RH clef=treble
V:LH clef=bass
[V:RH] "Am" c "Am/G" c "F" c "D7/F#" d | "C/G" e2 "E7/G#" d2 | "Am" c e "Dm7" d "G7" d | "C" c4 |]
[V:LH] [A,,A,] [G,,G,] [F,,F,] [^F,,^F,] | [G,,G,]2 [^G,,^G,]2 | [A,,A,]2 [D,,D,] [G,,G,] | [C,,C,]4 |]

Twój warsztat

1. Wybierz melodię z domeny publicznej, którą znasz doskonale („Au clair de la lune”, „Panie Janie”, „Scarborough Fair”…), i sprawdź ją z nutami na stronie (Au clair de la lune, When the Saints Go Marching In).
2. Wpisz ją do edytora ABC z podstawową harmonią I–IV–V (jeden lub dwa akordy na takt).
3. Napisz wersję fortepianową na dwóch pięcioliniach z wybraną fakturą lewej ręki (Alberti, walc, pasaże).
4. Dodaj dwutaktowy wstęp i kontrapunkt melodyczny w lewej ręce na powtórzenie.
5. Przy trzecim przedstawieniu zreharmonizuj co najmniej cztery akordy: zamiennik vi, ii, dominantę wtrąconą i chromatyczny bas. Wypróbuj następstwa na stronie następstw akordów.
6. Samokontrola: czy melodia wciąż daje się zaśpiewać i jest doskonale rozpoznawalna? Czy każde przedstawienie wnosi coś nowego?