Middeleeuwen (800–1400)

De middeleeuwse muziek die we het best kennen, is kerkmuziek: het gregoriaans, een eenstemmige melodie zonder begeleiding, door monniken in het Latijn gezongen. Lange tijd werd ze uit het hoofd geleerd. Rond de 9e eeuw verschenen de neumen: kleine tekens boven de tekst die de vorm van de melodie oproepen, zonder exacte toonhoogtes.

In de 11e eeuw stelde de monnik Guido van Arezzo voor om de noten op horizontale lijnen te zetten, de voorloper van onze notenbalk. Hij leerde zijn zangers ook de noten terug te vinden met de lettergrepen ut, re, mi, fa, sol, la, ontleend aan een Latijnse hymne. Voor het eerst kon een zanger een melodie lezen die hij nog nooit had gehoord.

Beetje bij beetje werden stemmen op elkaar gestapeld: dat is polyfonie. Rond 1200 schreven Leoninus en Perotinus in de Notre-Dame van Parijs stukken voor twee, drie en later vier stemmen. In de 14e eeuw bracht de Ars nova een preciezere manier om ritme te noteren, en Guillaume de Machaut componeerde een van de eerste volledige polyfone missen van één enkele componist.

Buiten de kerk bezongen de troubadours (in Zuid-Frankrijk) en de trouvères (in het noorden) de hoofse liefde in de volkstaal, begeleid door vedels, luiten of harpen. De meeste begeleidingen werden nooit opgeschreven: uitvoerders van vandaag reconstrueren ze.