Achtsten, zestienden en manieren om te tellen – gratis cursus muziektheorie

Als de tel onderverdeeld wordt, heb je een betrouwbare manier van tellen nodig. Hier zijn de drie meest gebruikte systemen – kies het systeem dat bij je past.

Ritme binnen één tel	Tellen met cijfers	Lettergrepen (Kodály-methode)
kwartnoot	1	ta
2 achtsten	1 &	ti-ti
4 zestienden	1 e & a	ti-ka-ti-ka
achtste + 2 zestienden	1 & a	ti ti-ka
2 zestienden + achtste	1 e &	ti-ka ti
gepunteerde achtste + zestiende	1 (e &) a	tim-ka

Tellen met cijfers („1 en 2 en…”, „1 e en a”; de & lees je als „en”) vertelt je altijd waar je in de maat zit: het handigst voor van blad spelen. Lettergrepen zoals „ta, ti-ti” beschrijven het ritme zelf: ideaal om een patroon te onthouden en te zingen.

M:4/4
L:1/8
Q:1/4=70
K:C
B2 BB B2 BB | BBBB B4 | B/B/B/B/ B/B/B/B/ B2 B2 | B3/2B/ B3/2B/ B4 |]
w: 1 2 and 3 4 and 1 and 2 and 3 1 e and a 2 e and a 3 4 1 a 2 a 3

Waardestrepen

Opeenvolgende achtste noten krijgen niet elk een vlag: ze worden verbonden door een waardestreep (een dikke lijn, ook wel balk genoemd). Eén waardestreep = achtsten, twee = zestienden. De gouden regel: waardestrepen tonen de tellen. Noten worden tel per tel gegroepeerd (in 4/4 mag je ook per halve maat groeperen, 1-2 en 3-4, maar nooit over het midden van de maat heen).

Vergelijk: dezelfde zes achtsten, per twee gegroepeerd in 3/4 (drie tellen) en per drie in 6/8 (twee tellen) – het oog leest meteen een andere puls.

M:3/4
L:1/8
K:C
BB BB BB | BB BB BB |]

M:6/8
L:1/8
K:C
BBB BBB | BBB BBB |]

Methode voor van blad spelen: zet vóór je speelt (in gedachten of met potlood) een klein streepje boven het begin van elke tel. Tel dan hardop met de kleinste onderverdeling die voorkomt („1 e en a” als er zestienden zijn), langzaam, zonder ooit te stoppen.

Veelgemaakte fout: de zestienden samendrukken en de gepunteerde achtste op goed geluk verlengen. Gepunteerde achtste + zestiende is een precieze verhouding van 3:1 – niet 2:1 (dat zou een triolengevoel zijn, zie de les over swing).