Dynamiek beheersen
· Aanslag en klank · Niveau 2 · 14 min
Dynamiek is de ademhaling van de muziek. Een stuk dat „helemaal mezzo forte” gespeeld wordt, klinkt als een toespraak die monotoon wordt voorgelezen, ook al is elke noot juist. Precies daarom werd de piano uitgevonden: de volledige naam is pianoforte, „zacht-luid”, omdat je er, anders dan bij het klavecimbel, het volume met je aanslag kunt variëren.
De dynamische schaal
| Teken | Italiaanse naam | Betekenis |
|---|---|---|
| pp | pianissimo | heel zacht |
| p | piano | zacht |
| mp | mezzo piano | half zacht |
| mf | mezzo forte | half luid |
| f | forte | luid |
| ff | fortissimo | heel luid |
| < / cresc. | crescendo | luider wordend |
| > / dim. | diminuendo, decrescendo | zachter wordend |
Deze tekens zijn relatief: een forte bij Mozart heeft niet de breedte van een forte bij Rachmaninov, en een piano in een grote zaal moet toch tot op de achterste rij reiken.
Hoe je elke nuance maakt
- Pianissimo: vingers heel dicht bij de toets (in contact), trage daling, arm gedragen. Het gevaar is dat de noot niet klinkt: je moet toch tot onderaan komen, maar zonder snelheid.
- Mezzo forte: gewoon het gewicht van de ontspannen arm, overgebracht via een stevige vinger.
- Forte en fortissimo: meer gewicht, meer snelheid, vertrekkend van iets boven de toets. Rug en bovenarm doen mee; de vingers blijven pijlers.
Oefening — de dynamische trap
- Speel op één enkele noot (G, 3e vinger) zes keer na elkaar van pp tot ff: zes duidelijk verschillende treden.
- Ga terug van ff naar pp. Neem jezelf op: zijn de treden gelijkmatig? Heel vaak lopen mp en mf in elkaar over.
- Doe hetzelfde op een toonladder van vijf noten omhoog (crescendo) en omlaag (diminuendo).
- Speel tot slot het voorbeeld hieronder en overdrijf de dynamiek.
M:4/4 L:1/8 Q:1/4=72 K:C !p!CDEF !<(!GABc!<)! | !f!d2c2 !>(!B2A2!>)! | !p!G8 |]
Veelgemaakte fouten:
- Versnellen tijdens een crescendo en vertragen tijdens een diminuendo: volume en tempo zijn twee onafhankelijke parameters.
- Te vroeg de top van het crescendo bereiken. Gouden regel: een crescendo begint piano, en het grootste deel van de toename komt op het einde.
- Het pianissimo verwaarlozen: het is vaak de meest expressieve en de moeilijkste nuance.
Tip: stel je voor dat elke frase een „top” heeft (vaak de hoogste of langste noot). Bouw de frase ernaartoe op en ontspan dan. Ook zonder geschreven aanduidingen is een muzikale frase bijna nooit vlak.
Werk daarna aan dynamiek met Ode aan de vreugde: speel de eerste frase p, de tweede mf, met een klein crescendo naar het einde van elke frase.