Takty i metrum proste – darmowy kurs: teoria muzyki

Miary układają się w regularne paczki z mocniejszą pierwszą miarą: to takty (po angielsku bars, w amerykańskim measures). W nutach oddzielają je kreski taktowe. Podwójna kreska taktowa zamyka część utworu; podwójna z grubą kreską (kreska końcowa) – cały utwór.

Oznaczenie metrum

Na początku pięciolinii, tuż za kluczem (i znakami przykluczowymi), dwie liczby jedna nad drugą podają metrum:

liczba górna: ile miar w takcie;
liczba dolna: jaka wartość rytmiczna stanowi jedną miarę (4 = ćwierćnuta, 2 = półnuta, 8 = ósemka).

Metrum	Znaczenie	Miary mocne / słabe	Przykłady
2/4	2 ćwierćnuty w takcie	MOCNA-słaba	marsze, polki
3/4	3 ćwierćnuty	MOCNA-słaba-słaba	walce, menuety
4/4 (lub C)	4 ćwierćnuty	MOCNA-słaba-półmocna-słaba	ogromna większość muzyki pop
2/2 (lub ¢, alla breve)	2 półnuty	MOCNA-słaba	szybkie marsze, uwertury

„C” oznaczające 4/4 wcale nie jest skrótem od angielskiego common time: to pozostałość notacji średniowiecznej (niepełny okrąg). Przekreślone C (¢) oznacza, że taktujemy półnutami: dwie miary w takcie, więc muzyka płynie dwa razy swobodniej.

Takt na trzy

Słynny Menuet G-dur (długo przypisywany Bachowi, w rzeczywistości autorstwa Christiana Petzolda): poczuj akcentowaną pierwszą miarę, a po niej dwie lżejsze.

M:3/4
L:1/4
Q:1/4=110
K:G
d G/A/B/c/ | d G G | e c/d/e/f/ | g G G |]

Przedtakt (anakruza)

Wiele melodii zaczyna się przed pierwszą mocną miarą, w niepełnym takcie: to przedtakt, czyli anakruza (ang. upbeat, pickup). Brakujące miary są „oddawane” w ostatnim takcie. Amazing Grace (3/4) zaczyna się na trzeciej mierze:

M:3/4
L:1/4
Q:1/4=80
K:G
D | G2 B/G/ | B2 A | G2 E | D2 |]
w: A-maz-ing_ grace how sweet the sound

Dyrygowanie: dyrygenci rysują w powietrzu figury. Na 2: w dół–w górę. Na 3: w dół–w prawo–w górę. Na 4: w dół–w lewo–w prawo–w górę. Pierwsza miara to zawsze ruch w dół (stąd angielskie „downbeat”). Spróbuj, słuchając menueta!

Częsty błąd: traktowanie metrum jak ułamka do „obliczenia”. 3/4 nie znaczy „trzy czwarte czegoś”, lecz „trzy ćwierćnuty w takcie”. A 4/4 to nie to samo co 2/2: liczba nut jest identyczna, ale odczucie pulsu inne.