Akordy diatoniczne i cyfry rzymskie
Teoria muzyki · Harmonia tonalna · Poziom 3 · 14 min
Zbuduj trójdźwięk na każdym z siedmiu stopni gamy durowej, używając tylko dźwięków tej gamy: otrzymasz akordy diatoniczne tonacji. Żeby mówić o wszystkich tonacjach naraz, oznaczamy je cyframi rzymskimi odpowiadającymi stopniom gamy.
W durze
| Stopień | Nazwa | W C-dur | Rodzaj | Z septymą |
|---|---|---|---|---|
| I | tonika | C | durowy | Cmaj7 |
| ii | supertonika | Dm | molowy | Dm7 |
| iii | medianta | Em | molowy | Em7 |
| IV | subdominanta | F | durowy | Fmaj7 |
| V | dominanta | G | durowy | G7 |
| vi | submedianta | Am | molowy | Am7 |
| vii° | dźwięk prowadzący | B° | zmniejszony | Bm7♭5 |
Schemat durowy – molowy – molowy – durowy – durowy – molowy – zmniejszony obowiązuje w każdej tonacji durowej. W G-dur: G, Am, Bm, C, D, Em, F♯°.
M:4/4 L:1/4 K:C "C""_I"[CEG] "Dm""_ii"[DFA] "Em""_iii"[EGB] "F""_IV"[FAc] | "G""_V"[GBd] "Am""_vi"[Ace] "Bdim""_vii°"[Bdf] "C""_I"[ceg] |]
Dwie konwencje zapisu
Współczesna konwencja anglojęzyczna używa wielkich liter dla akordów durowych (I, IV, V) i małych dla molowych (ii, iii, vi), z ° dla zmniejszonych (vii°) i + dla zwiększonych. Podręczniki francuskie i część starszych europejskich (także wiele polskich, które chętnie posługują się symbolami funkcji T, S, D) zapisują wszystkie stopnie wielkimi cyframi (I, II, III…), a rodzaj akordu wynika z tonacji. Od teraz będziemy używać pierwszej konwencji, bo od razu mówi wszystko.
W molu
Moll jest subtelniejszy, bo gama molowa występuje w kilku odmianach. W mollu naturalnym (a-moll: białe klawisze od A do A) akord v jest molowy (Em): brak prawdziwego dźwięku prowadzącego, czyli dźwięku leżącego półton pod toniką. Dlatego VII stopień się podwyższa (Gis w a-moll): to moll harmoniczny. Otrzymujemy wtedy:
M:4/4 L:1/4 K:C "Am""_i"[A,CE] "Bdim""_ii°"[B,DF] "C+""_III+"[CE^G] "Dm""_iv"[DFA] | "E""_V"[E^GB] "F""_VI"[FAc] "G#dim""_vii°"[^GBd] "Am""_i"[Ace] |]
W praktyce kompozytorzy biorą z obu odmian to, co im pasuje: najczęstsze akordy to i, ii°, III, iv, V, VI, vii°, przy czym V (durowy) i vii° zawierają dźwięk prowadzący, a III i VII (G-dur w a-moll) pochodzą z odmiany naturalnej – zwłaszcza w progresjach i muzyce popularnej.