Gama chromatyczna i całotonowa

Dwie „symetryczne” gamy uzupełniają nasz przegląd: nie mają naturalnej toniki i dają wrażenie zawieszenia.

Gama chromatyczna

Zawiera wszystkie dwanaście półtonów oktawy: każdy klawisz, biały i czarny. Umownie zapisuje się ją zwykle krzyżykami w górę i bemolami w dół.

M:4/4
L:1/8
Q:1/4=80
K:C
C^CD^D EF^FG | ^GA^AB c4 | cB_BA _AG_GF | E_ED_D C4 |]

Palcowanie: trzeci palec na każdym czarnym klawiszu, kciuk na białych; między dwoma sąsiednimi białymi klawiszami (E-F, H-C) palce 1-2 (prawa ręka w górę). To palcowanie sprawia, że gama jest płynna i równa.

Działa jak melodyczny „klej”: chromatyczne pasaże u Chopina (zakończenie Etiudy op. 10 nr 2), ześlizgujące się linie basu i efekty ilustracyjne (Lot trzmiela Rimskiego-Korsakowa jest z niej zbudowany niemal w całości).

Gama całotonowa

Sześć dźwięków, wszystkie odległe o cały ton: C D E Fis Gis Ais (C). Bez półtonów nie ma dźwięku prowadzącego ani wyraźnej toniki: muzyka wydaje się zawieszona, marzycielska, nierealna.

M:4/4
L:1/4
Q:1/4=70
K:C
C D E ^F | ^G ^A c2 | [CE^G]4 |]

• Istnieją tylko dwie różne gamy całotonowe: od C i od Cis. Wszystkie pozostałe to ich „obroty”.
• Słynnie wykorzystał ją Debussy (Voiles z I zeszytu Preludiów); film i animacja używają jej, by przywołać sen czy retrospekcję.
• Akordy, które zawiera, to trójdźwięki zwiększone (C-E-Gis).