Znaki chromatyczne: krzyżyk, bemol, kasownik – darmowy kurs: teoria muzyki

Między dwoma sąsiednimi klawiszami fortepianu (białymi lub czarnymi) jest półton (sekunda mała) – najmniejsza odległość w muzyce zachodniej. Znaki chromatyczne podwyższają lub obniżają dźwięk o jeden lub dwa półtony.

Znak	Nazwa	Działanie
♯	krzyżyk	podwyższa dźwięk o półton
♭	bemol	obniża dźwięk o półton
♮	kasownik	odwołuje znak: powrót do dźwięku „naturalnego”
𝄪	podwójny krzyżyk	podwyższa o dwa półtony (cały ton)
𝄫	podwójny bemol	obniża o dwa półtony

Na klawiaturze Fis (F♯) to klawisz tuż na prawo od F (czarny); B (H♭) to klawisz tuż na lewo od H. Uwaga: sąsiedni klawisz nie zawsze jest czarny. Między E i F ani między H i C nie ma czarnego klawisza. Dlatego Eis (E♯) to biały klawisz F, a Ces (C♭) to biały klawisz H!

W zapisie

Mówimy „Fis” (po polsku krzyżyk to końcówka -is, bemol to -es), ale znak piszemy przed nutą, na tej samej linii lub w tym samym polu, aby oko zobaczyło go przed zagraniem.

M:4/4
L:1/4
Q:1/4=80
K:C
F ^F G2 | B _B A2 | ^F F =F2 | ^^F2 __B2 |]

Posłuchaj 3. taktu: drugie F jest nadal podwyższone, choć nie stoi przed nim żaden znak. Kasownik przywraca potem zwykłe F.

Jak długo działa znak przygodny?

Znak postawiony przed nutą działa do końca taktu, dla wszystkich nut na tej samej wysokości.
Dotyczy tylko nut w tej samej oktawie (Fis wysoko nie podwyższa F w lewej ręce).
Znosi go kreska taktowa, chyba że nuta jest przedłużona łukiem przez kreskę taktową.
Znaki w znakach przykluczowych (na początku każdej linii) obowiązują w całym utworze i we wszystkich oktawach – omówimy je przy gamach.

Znaki ostrzegawcze (grzecznościowe): wydawcy często dodają w takcie po znaku przygodnym przypominający kasownik, czasem w nawiasie, żeby przypomnieć, że kreska taktowa go odwołała. Niczego nie zmienia – zapobiega błędom.

Częsty błąd: zapominanie, że znak przygodny działa przez cały takt. Przy czytaniu a vista trzymaj „w pamięci” każdy napotkany krzyżyk czy bemol aż do następnej kreski taktowej.