Improwizacja w stylu Debussy’ego

Około 1890 roku Claude Debussy usłyszał jawajski gamelan na wystawie światowej w Paryżu i zaczął szukać muzyki, która nie maszeruje już w rytm kadencji. Chciał brzmień: akordów, które nigdzie nie prowadzą, mgieł, odbić. Ta estetyka to wspaniały plac zabaw dla improwizatorów, bo uwalnia od reguł rozwiązywania. Oto cztery narzędzia.

1. Gama całotonowa

Sześć dźwięków, każdy o cały ton od poprzedniego: C D E Fis Gis Ais. Żadnych półtonów, więc żadnego dźwięku prowadzącego ani oczywistej toniki: wszystko się unosi. Istnieją tylko dwie takie gamy (jedna od C, druga od Cis). Debussy użył jej w Voiles; przywołuje sen, wodę, tajemnicę.

M:4/4
L:1/8
Q:1/4=72
K:C
"C+" c d e ^f ^g ^a c'2 | ^a ^g ^f e d2 c2 |]

2. Akordy równoległe („planing”)

Zamiast łączyć akordy według reguł prowadzenia głosów, Debussy przesuwa ten sam kształt akordu blokiem, jak przesuwany pędzel. Można to robić diatonicznie (kształt dopasowuje się do dźwięków gamy) albo chromatycznie (zachowujesz dokładny kształt, co wprowadza znaki przygodne).

M:4/4
L:1/4
Q:1/4=66
K:C
[CEG] [D^FA] [E^GB] [D^FA] | [CEG]4 |]

Tutaj trzy trójdźwięki durowe suną razem (C, D, E-dur): górna melodia jest prosta, ale każdy jej dźwięk jest „pogrubiony” swoim akordem. Spróbuj też z akordami septymowymi albo nonowymi.

3. Pentatoniczne plamy

Skala pentatoniczna (czarne klawisze!) grana w falujących arpeggiach, z pedałem, nad niską kwintą: to „mgła” z Nuages czy Pagodes. Spotykasz tu narzędzie z pierwszej lekcji, czarne klawisze, przemienione przez pedał i delikatność.

M:4/4
L:1/8
Q:1/4=69
K:F#
%%staves {RH LH}
V:RH clef=treble
V:LH clef=bass
[V:RH] c d f g a c' a g | f d c d f4 |]
[V:LH] [F,,C,]8 | [F,,C,]8 |]

4. Pedał, rejestry, dynamika

• Pedał jako kolor: pozwól harmoniom się mieszać, zmieniaj pedał tylko wtedy, gdy zmienia się bas (albo używaj półpedału, by oczyścić brzmienie).
• Skrajne rejestry: bardzo niski, trzymany bas, krystaliczne dźwięki wysoko, szeroka pustka pośrodku. Przestrzeń też jest instrumentem.
• Pianissimo: większość stron Debussy’ego żyje między pp a p. Graj blisko klawiszy, ciężarem ramienia, a nie uderzeniem.
• Elastyczny czas: pozwól muzyce oddychać, zwolnij przed nowym akordem, nie bój się fermat.

Ćwiczenie: akwarela w trzech pociągnięciach

Włącz podkład impresjonistyczny w C albo graj bez akompaniamentu, z pedałem.

1. Mgła (1 min). Lewa ręka: trzymana niska kwinta C–G. Prawa ręka: dźwięki pentatoniki C (C D E G A), powoli, rzadko, bardzo cicho.
2. Odbicia (1 min). Wybierz kształt akordu trzydźwiękowego i przesuwaj go po małej melodii z 4–5 dźwięków, w akordach równoległych.
3. Fale (1 min). Gama całotonowa: szybkie wznoszenia i opadania, crescendo, potem decrescendo, pedał trzymany.
4. Powrót (30 s). Wróć do początkowej mgły i pozwól dźwiękowi wybrzmieć.

Właśnie zaimprowizowałeś mały utwór w formie ABCA. Nadaj mu tytuł, tak jak Debussy (choć on umieszczał je na końcu swoich preludiów!): „Mgła nad stawem”, „Dalekie dzwony”…