Pięć pozycji skali pentatonicznej – darmowy kurs:

Na kursie gitary poznałeś pierwszy box pentatoniki. To świetny punkt wyjścia… i pułapka: wielu gitarzystów tkwi w nim latami, a wszystkie ich solówki zaczynają brzmieć podobnie. Pentatonikę molową gra się tak naprawdę w pięciu pozycjach, które zazębiają się i pokrywają cały gryf. Znając je, możesz improwizować wszędzie, nisko czy wysoko, i wybrać pozycję, która najlepiej służy twojej frazie.

Pięć pozycji w a-moll

Przypomnienie: pentatonika a-moll zawiera A, C, D, E, G (stopnie 1, ♭3, 4, 5, ♭7). Każda pozycja zawiera dokładnie te pięć dźwięków, po dwa na strunę, w obrębie czterech–pięciu progów. Progi podano od struny 6 (niskie E) do struny 1 (wysokie E).

Pozycja	6.	5.	4.	3.	2.	1.	Gdzie są dźwięki A?
1	5 – 8	5 – 7	5 – 7	5 – 7	5 – 8	5 – 8	str. 6 pr. 5, str. 4 pr. 7, str. 1 pr. 5
2	8 – 10	7 – 10	7 – 10	7 – 9	8 – 10	8 – 10	str. 4 pr. 7, str. 2 pr. 10
3	10 – 12	10 – 12	10 – 12	9 – 12	10 – 13	10 – 12	str. 5 pr. 12, str. 2 pr. 10
4	12 – 15	12 – 15	12 – 14	12 – 14	13 – 15	12 – 15	str. 5 pr. 12, str. 3 pr. 14
5	3 – 5	3 – 5	2 – 5	2 – 5	3 – 5	3 – 5	str. 6 pr. 5, str. 3 pr. 2, str. 1 pr. 5

Trzy punkty orientacyjne, by zapamiętać tę układankę:

Pozycje na siebie zachodzą: na każdej strunie najwyższy dźwięk jednej pozycji jest najniższym dźwiękiem następnej. Nigdy nie zmieniasz „skali”, tylko punkt widzenia.
Uskok na strunie H: między strunami 3 i 2 jest tercja wielka (a nie kwarta). Kształty przesuwają się więc o jeden próg w górę na strunach 2 i 1 – dlatego żadna pozycja nie jest idealnie „kwadratowa”.
Cykl dwunastu progów: po pozycji 4 pozycja 5 leży na progach 15–17, a potem pozycja 1 wraca na progu 17, o oktawę wyżej. Pozycja 5 istnieje też poniżej pozycji 1 (progi 2–5): to ją podaje tabela.

Aby zmienić tonację, przesuń cały system: pozycja 1 zawsze zaczyna się od prymy na strunie 6. e-moll: próg 0 (puste struny) albo 12; g-moll: próg 3; d-moll: próg 10.

W górę i w dół po pozycji 1

Po nutach w tej lekcji następuje ręcznie zapisana tabulatura z prawdziwymi progami danej pozycji (automatyczna tabulatura serwisu zawsze wybiera najniższą pozycję, z pustymi strunami).

M:4/4
L:1/8
Q:1/4=80
K:Am clef=treble-8
A, C D E G A c d | e g a c' a g e d | c A G E D C A,2 |]

e |------------------------|-------5--8--5----------|------------------------|
B |------------------------|-5--8-----------8--5----|------------------------|
G |-------------------5--7-|----------------------7-|-5----------------------|
D |-------------5--7-------|------------------------|----7--5----------------|
A |-------5--7-------------|------------------------|----------7--5----------|
E |-5--8-------------------|------------------------|----------------8--5----|

Jedna fraza, dwa punkty lądowania

Oto fraza grana w pozycji 2 (progi 7–10). Nad akordem a-moll ląduje na A; nad akordem C ta sama fraza kończy się na C. Zmienia się tylko ostatni dźwięk, a cały koloryt jest inny.

M:4/4
L:1/8
Q:1/4=84
K:Am clef=treble-8
"Am"d'2 c' a g a c' a | g e d c A4 | "C"d'2 c' a g a c' a | g e d e c4 |]

e |-10----8-------------8-----|-------------------------|-10----8-------------8-----|------------------------|
B |----------10--8--10-----10-|-8-----------------------|----------10--8--10-----10-|-8----------------------|
G |---------------------------|----9--7-----------------|---------------------------|----9--7--9-------------|
D |---------------------------|----------10--7~---------|---------------------------|-------------10~--------|
A |---------------------------|-------------------------|---------------------------|------------------------|
E |---------------------------|-------------------------|---------------------------|------------------------|

Tonacja równoległa durowa: te same kształty, inne centrum

Pentatonika C-dur (C, D, E, G, A) zawiera dokładnie te same dźwięki co pentatonika a-moll. Pięć kształtów jest więc identycznych: zmienia się tylko dźwięk, na którym lądujesz. Gitarowy punkt orientacyjny: na dowolnej strunie pryma tonacji równoległej durowej leży trzy progi wyżej niż pryma molowa (A na progu 5 → C na progu 8). Pozycja 2 staje się wtedy durowym „boxem 1”, z C pod palcem wskazującym na strunie 6.

Podkład	Myśl o	Dźwięki lądowania
Blues w A	pentatonice a-moll (pozycje wokół progu 5)	A, C, E
Pop w C	pentatonice C-dur: te same kształty co a-moll	C, E, G
Blues w A, w klimacie country albo B.B. Kinga	pentatonice A-dur = fis-moll: te same kształty, trzy progi niżej (pozycja 1 na progu 2)	A, Cis, E

Przełączanie się między pentatoniką a-moll i A-dur nad tym samym bluesem to jeden z sekretów słodko-gorzkiego brzmienia wielkich bluesmanów: moll dla napięcia, dur dla słodyczy.

Ćwiczenie krok po kroku

Graj każdą pozycję w górę i w dół ósemkami z metronomem (60 ćwierćnut na minutę). Zanim zaczniesz, powiedz na głos „pozycja 2”, „pozycja 3”…
Jeden chorus na pozycję: włącz podkład bluesowy w A. Zaimprowizuj cały chorus (12 taktów) w pozycji 1, następny w pozycji 2 i tak dalej aż do 5.
Nić struny H: na samej strunie 2 zagraj każdy dźwięk skali od progu 1 do progu 17 (C, D, E, G, A, C…). To nić, która łączy pięć pozycji.
Polowanie na A: w każdej pozycji graj tylko prymy. Potem improwizuj, kończąc każdą frazę na jednej z nich.
Przełącz się na podkład pop w C: te same pozycje, ale końce fraz kładź na C, E i G.

Jedna pozycja na tydzień. Nie musisz uczyć się wszystkiego naraz: dodawaj jedną pozycję tygodniowo i łącz ją z tą, którą już znasz. Po miesiącu cały gryf należy do ciebie.

Częsty błąd: uczenie się pięciu kształtów jak ćwiczeń palcowych, od dołu do góry, bez improwizowania w nich. Pozycję naprawdę znasz dopiero wtedy, gdy umiesz zagrać w niej muzyczną frazę z podkładem i bez myślenia znaleźć jej prymy.