Kadencja koncertowa

W koncercie Mozarta, pod koniec części, orkiestra zatrzymuje się na zawieszonym akordzie oznaczonym fermatą. Solista zostaje sam: to kadencja, chwila improwizacji (albo przygotowanej improwizacji), w której komentuje tematy, popisuje się wirtuozerią, a potem trylem oddaje głos orkiestrze. Mozart i Beethoven czasem zapisywali swoje kadencje, ale ich duch pozostawał improwizacyjny.

Architektura harmoniczna

Kadencja klasyczna to jeden gigantyczny, przedłużony kwartsekstakord kadencyjny:

1. Punkt wyjścia: orkiestra zatrzymuje się na C/G (C-dur z G w basie, „kadencyjne 6/4”). Harmonicznie to zakamuflowana dominanta.
2. Podróż: solista eksploruje, moduluje, cytuje tematy, łączy wirtuozowskie pasaże. Może błądzić, ale wie, że musi wrócić.
3. Powrót: dojście do akordu dominanty (G7), często z trylem na 2. stopniu (D) albo na tercji dominanty.
4. Rozwiązanie: tryl się kończy, orkiestra wchodzi na akordzie toniki.

M:4/4
L:1/8
Q:1/4=80
K:C
%%staves {RH LH}
V:RH clef=treble
V:LH clef=bass
[V:RH] !fermata![ceg]8 | g a b c' d' c' b a | g f e d c B A G | !trill!d6 c d | c8 |]
[V:LH] !fermata![G,,G,]8 | z8 | z8 | [G,,F,B,]8 | [C,,C,]8 |]

Ten pięciotaktowy szkielet zawiera wszystko: 6/4 z fermatą, gamę w górę i w dół („podróż” w miniaturze), tryl na D nad G7 i rozwiązanie na C.

Składniki podróży

• Zacytuj temat z danej części, potem go rozdrobnij: zostaw tylko trzy pierwsze dźwięki i przesuwaj je progresją w górę.
• Zmień tryb: zagranie durowego tematu w molu tworzy dramatyczne zaskoczenie.
• Pasaże wirtuozowskie: gamy, łamane arpeggia, oktawy. Służą jako przejścia między cytatami.
• Cisze i fermaty: publiczność wstrzymuje oddech; dobry wykonawca kadencji bawi się oczekiwaniem.
• Punkt organowy na dominancie: długi odcinek nad G w basie przygotowuje powrót.

M:4/4
L:1/8
Q:1/4=88
K:C
"C/G" e d c e g f e g | a g f a b a g b | c'2 g2 e2 c2 |]

Powyżej trzydźwiękowa komórka (E D C, w dół) jest przenoszona progresją w górę: na G, potem A, potem H. To najprostszy silnik, by „pchać kadencję naprzód”.

Ćwiczenie: 30-sekundowa kadencja

Włącz podkład balladowy w C i zagraj kilka obiegów swojego menueta (lekcja partimento) albo prostego tematu. Potem zatrzymaj podkład i zagraj kadencję sam.

1. Otwórz akordem C/G, fortissimo, z fermatą. Pozwól mu wybrzmieć.
2. Zacytuj dwa pierwsze takty swojego tematu, potem powtórz je o tercję wyżej.
3. Rozdrobnij: zostaw trzy dźwięki i przesuwaj je progresją w górę, przyspieszając.
4. Wirtuozeria: gama albo łamane arpeggio przez dwie oktawy, aż do kulminacji.
5. Powrót: zejdź w dół, zwolnij, zatrzymaj się na akordzie G7 i zagraj tryl na D. Zakończ tryl dźwiękami C-D, potem C, i włącz z powrotem podkład.