Jazz i muzyka popularna
Historia muzyki · Fortepian na przestrzeni dziejów · Poziom 4 · 16 min
Jazz narodził się w Stanach Zjednoczonych na przełomie XIX i XX wieku, gdzie tradycje afroamerykańskie (blues, spirituals, pieśni robocze) spotkały się z europejskimi (harmonia, instrumenty, marsze), i głęboko przemienił fortepian. Wyrosłe z niego gatunki muzyki popularnej – rock, soul, pop – uczyniły z instrumentów klawiszowych jeden ze swoich filarów.
Oś czasu fortepianu jazzowego
| Styl | Epoka | Cechy | Pianiści |
|---|---|---|---|
| Ragtime | 1895-1920 | W pełni zapisany, forma marszowa, synkopowana prawa ręka nad równą lewą | Scott Joplin („Maple Leaf Rag”, „The Entertainer”) |
| Stride | 1920-1940 | „Krocząca” lewa ręka: bas na 1 i 3, akord na 2 i 4; improwizacja | James P. Johnson, Fats Waller, Art Tatum |
| Boogie-woogie | 1930-1945 | Napędzający ósemkowy bas ostinato na schemacie bluesa, taneczna energia | Meade Lux Lewis, Albert Ammons |
| Swing | 1935-1945 | Big bandy, elegancja, lżejsza lewa ręka | Teddy Wilson, Count Basie |
| Bebop | 1945-1955 | Szybkie tempa, złożona harmonia, wirtuozowskie linie, shelle w lewej ręce | Bud Powell, Thelonious Monk |
| Cool, jazz modalny | 1955-1965 | Rootless voicings, skale modalne, introspekcja | Bill Evans, McCoy Tyner |
| Latin jazz | od 1940 | Rytmy afrokubańskie i brazylijskie (bossa nova), montuna | Eddie Palmieri, Antônio Carlos Jobim |
| Free, fusion, jazz współczesny | 1960 → | Swoboda formalna, instrumenty elektryczne, liczne wpływy | Cecil Taylor, Herbie Hancock, Chick Corea, Keith Jarrett |
Po stronie muzyki popularnej: fortepian rock'n'rollowy (Little Richard, Jerry Lee Lewis), soul i gospel (Ray Charles, Aretha Franklin), pop fortepianowy (Elton John, Billy Joel), a we Francji piosenka i muzyka filmowa (Michel Legrand).
Fortepian stride
Lewa ręka przeplata niski dźwięk basu na 1 i 3 z akordem w średnim rejestrze na 2 i 4. Oto zasada, z synkopowaną melodią w duchu ragtime'u:
M:4/4
L:1/8
%%staves {RH LH}
V:RH clef=treble
V:LH clef=bass
K:C
[V:RH] "C"e c e g- g2 e2 | "F"f a c' a- a2 f2 | "G7"d f a g- g2 f2 | "C"e2 c2 c4 |]
[V:LH] C,,2 [E,G,C]2 G,,2 [E,G,C]2 | F,,2 [F,A,C]2 C,,2 [F,A,C]2 | G,,2 [F,B,D]2 D,,2 [F,B,D]2 | C,,2 [E,G,C]2 [C,,C,]4 |]
Granie w stylu
- Swing: nierówne ósemki (długa-krótka), akcenty na 2 i 4.
- Synkopa: dźwięki przedłużone łukiem ponad miarę (jak wyżej) muszą być pewne, nie niezdecydowane.
- Blue notes: obniżona tercja i septyma, często „wsuwane” z sąsiedniego dźwięku (mały chromatyczny przednutek).
- Pedał: mało albo wcale w stride i boogie; rytmiczne sprężynowanie pochodzi z palców.
- Najpierw ucho: jazzu uczy się, słuchając i transkrybując nagrania, w tym samym stopniu co czytając nuty.