Jak technologia zmieniła muzykę

Przez niemal całą historię ludzkości słuchanie muzyki oznaczało, że ktoś grał przed tobą. Wielu XIX-wiecznych melomanów słyszało symfonię Beethovena zaledwie kilka razy w życiu albo poznawało ją, grając ją samemu w wyciągu fortepianowym. Dziś miliony utworów mieszczą się w telefonie. Pomiędzy tymi dwoma światami seria wynalazków przemieniła nie tylko sposób słuchania, ale samą muzykę.

1. Druk: nuty stają się towarem

W 1501 roku w Wenecji Ottaviano Petrucci wydał pierwszy zbiór polifonii drukowany ruchomą czcionką. Zapisana muzyka mogła odtąd krążyć w wielu egzemplarzach. W XIX wieku litografia i rozpowszechnienie się fortepianu w domach uczyniły z nut ogromny rynek: każdy przebój operowy aranżowano na fortepian, każdą modną piosenkę sprzedawano w nutach. Ragtime i piosenki z Tin Pan Alley sprzedawały się w setkach tysięcy egzemplarzy: „kupowało się” utwór, by zagrać go samemu.

2. Nagrany dźwięk (1877–1925)

W 1877 roku Thomas Edison nagrał i odtworzył ludzki głos na walcu: narodził się fonograf. W 1887 roku Emil Berliner opatentował gramofon, który odtwarza płaską płytę, łatwą do masowej produkcji: zaczął się przemysł fonograficzny. Ale nagranie było akustyczne: muzycy grali przed wielką tubą, która przekazywała drgania bezpośrednio do rylca nacinającego. Mocne instrumenty (blachy, głosy operowe) wypadały dobrze; skrzypce i fortepian — nie. Jedna strona płyty 78 obr./min trwała około trzech minut: stąd bierze się długość piosenki popularnej.

W tym samym czasie złoty wiek przeżywała pianola z perforowanymi rolkami: utrwalała wykonania słynnych pianistów, a kompozytorzy tacy jak Debussy, Ravel i Joplin nagrywali rolki.

3. Mikrofon i radio (lata 20.)

W 1920 roku w Pittsburghu ruszyły regularne publiczne audycje radiowe; w ciągu kilku lat muzyka weszła do każdego domu, za darmo. Około 1925 roku nagranie elektryczne z mikrofonem zastąpiło tubę: dźwięk stał się znacznie wierniejszy. Mikrofon zmienił śpiew: nie trzeba już było wypełniać sali, można było szeptać. Tak narodzili się crooneri. Radio rozpowszechniło też jazz, blues i tango daleko poza ich rodzinne miasta.

4. Taśma magnetyczna i płyta długogrająca (1935–1960)

Taśma magnetyczna, opracowana w Niemczech w latach 30. i rozpowszechniona po wojnie, pozwoliła ciąć, sklejać i powtarzać ujęcia. Nagranie nie musiało już być jednym ciągłym wykonaniem. W 1948 roku płyta długogrająca 33⅓ obr./min (LP) mieściła około dwudziestu minut na stronę: całej symfonii można było słuchać niemal bez przerwy. Singiel 45 obr./min (1949) stał się formatem przebojów, a szafa grająca ścieżką dźwiękową kawiarni. Pod koniec lat 50. stereo rozmieściło instrumenty w przestrzeni. Pierre Schaeffer natomiast uczynił z taśmy narzędzie kompozytorskie: muzyka konkretna (1948).

5. Studio wielościeżkowe i syntezator (1955–1980)

Gitarzysta Les Paul był jednym z pionierów nagrywania warstwowego (overdubbingu). Dzięki wielościeżkowym magnetofonom każdy instrument nagrywa się osobno, a potem miksuje: studio staje się instrumentem. Beatlesi nagrali Sgt. Pepper (1967) na magnetofonach czterościeżkowych, z niezliczonymi montażami. Niektórzy muzycy klasyczni dokonali tego samego wyboru: pianista Glenn Gould zrezygnował w 1964 roku z koncertów, by poświęcić się studiu. W 1964 roku Robert Moog przedstawił modułowy syntezator sterowany klawiaturą; w latach 70. syntezatory i automaty perkusyjne weszły do popu. Kaseta (1963), a potem walkman (1979) uczyniły muzykę przenośną.

6. Era cyfrowa (od 1980 roku)

• 1982: płyta CD, opracowana przez Philipsa i Sony, wprowadziła dźwięk cyfrowy do domów.
• 1983: standard MIDI pozwolił instrumentom klawiszowym, syntezatorom i komputerom porozumiewać się ze sobą. To dzięki MIDI twoja klawiatura może komunikować się z tym serwisem!
• Sampler nagrywa dowolny dźwięk i odtwarza go z klawiatury; hip-hop komponuje z fragmentów płyt.
• Komputer stał się kompletnym studiem: można nagrywać, edytować i miksować w domu.
• Lata 90. i 2000.: MP3 i internet. Muzyka straciła fizyczną postać; wymiana plików (Napster, 1999) wstrząsnęła branżą, potem przyszły sklepy internetowe, YouTube (2005) i streaming (Spotify wystartował w 2008 roku).

Co technologia zmieniła w muzyce