Parallelle en gelijknamige toonsoorten

Elke majeurtoonsoort heeft twee bijzonder nauw verwante mineur-„neven”. Het is essentieel die niet te verwarren.

Parallelle toonsoorten: zelfde voortekening

C-groot en a-klein gebruiken dezelfde noten en dezelfde voortekening: het zijn parallelle toonsoorten (in het Engels „relative keys”). De tonica van de parallelle mineurtoonsoort ligt een kleine terts lager dan de tonica van majeur (het is trap VI).

• G-groot ↔ e-klein (1♯)
• F-groot ↔ d-klein (1♭)
• Es-groot ↔ c-klein (3♭)

Omgekeerd ligt de parallelle majeurtoonsoort van een mineurtoonsoort een kleine terts hoger. Naar de parallelle toonsoort gaan is de zachtste modulatie die er is: er verandert geen enkele noot, alleen het zwaartepunt verschuift.

Gelijknamige toonsoorten: zelfde tonica

C-groot en c-klein beginnen op dezelfde noot maar hebben niet dezelfde voortekening (geen / 3 mollen): het zijn gelijknamige toonsoorten (in het Frans tons homonymes; let op: het Engels noemt die juist „parallel keys”). Tussen beide wisselen verandert de belichting abrupt, als een wolk die voor de zon schuift.

Luister naar Vader Jacob in majeur, en daarna omgezet naar mineur. Dat is precies wat Gustav Mahler doet in het derde deel van zijn Symfonie nr. 1: de kindercanon wordt een vreemde, ironische treurmars.

M:4/4
L:1/4
Q:1/4=90
K:C
C D E C | C D E C | E F G2 | E F G2 |]

M:4/4
L:1/4
Q:1/4=70
K:Cm
C D E C | C D E C | E F G2 | E F G2 |]

Romantische componisten wisselen graag tussen gelijknamig majeur en mineur: vooral Schubert laat een melodie vaak van majeur naar mineur „kantelen” (of omgekeerd) voor een aangrijpend effect. Dat heet soms modale menging of ontlening.