Swinggevoel en ongelijke achtsten – gratis cursus muziektheorie

In jazz, blues en veel Amerikaanse populaire muziek worden achtsten die gelijk genoteerd staan niet gelijk gespeeld: de eerste is langer, de tweede korter en lichter. Dat is swing. Het wordt bovenaan de bladmuziek aangeduid met „Swing”, „Shuffle” of met het symbool ♫ = een triool ♩ ♪.

Genoteerd… en gespeeld

Dit is wat er genoteerd staat:

M:4/4
L:1/8
Q:1/4=120
K:C
CDEF GABc | c2 BA G4 |]

En dit is ongeveer wat een jazzmuzikant speelt: elk paar achtsten wordt een triool „kwartnoot + achtste” (een verhouding van 2:1).

M:4/4
L:1/8
Q:1/4=120
K:C
(3:2:2C2D (3:2:2E2F (3:2:2G2A (3:2:2B2c | c2 (3:2:2B2A G4 |]

In werkelijkheid hangt de verhouding af van tempo en stijl: heel „hard” (bijna 3:1) in een bluesshuffle, bijna gelijk in heel snelle jazz. Swing draait ook om accenten: de achtsten op de tegentijd worden licht beklemtoond, en de drums markeren de tellen 2 en 4 (de backbeat). Knip met je vingers op 2 en 4, nooit op 1 en 3!

Een swingende bluesriff

M:4/4
L:1/8
Q:1/4=100
K:C
"C7"(3:2:2C2E (3:2:2G2A (3:2:2_B2A (3:2:2G2E | "C7"(3:2:2G2G (3:2:2_E2=E C4 |]

Een Franse barokke voorouder: in de 18e eeuw pasten Franse klavecinisten (Couperin, Rameau) al notes inégales toe: achtsten die gelijk genoteerd stonden maar met elegantie „gepunteerd” gespeeld werden. Het idee ligt opvallend dicht bij swing – twee eeuwen vóór de jazz.

Zo krijg je het swinggevoel te pakken: luister veel (Count Basie, Oscar Peterson, Ella Fitzgerald), zing frasen als „doe-ba doe-ba” en speel mee met een van de jazz- of bluesbegeleidingen van de site. Swing leer je veel meer op het gehoor dan met een metronoom.

Veelgemaakte fout: swingen als een stijf, huppelend gepunteerd ritme (3:1). Swing is rond, ontspannen, „achterover leunend” in de tel.