Samengestelde maatsoorten: 6/8, 9/8, 12/8

Muziektheorie · Het ritme · Niveau 3 · 11 min

In enkelvoudige maatsoorten wordt de tel in twee verdeeld. In samengestelde maatsoorten wordt hij van nature in drie verdeeld: de tel is een gepunteerde kwartnoot (= 3 achtsten). Dit is het ritme dat een wieg doet schommelen, dat galoppeert en de jig danst.

MaatsoortAantal tellenTeleenheidEnkelvoudige tegenhanger
6/82gepunteerde kwartnoot2/4 met triolen
9/83gepunteerde kwartnoot3/4 met triolen
12/84gepunteerde kwartnoot4/4 met triolen
De valkuil van de maatsoort: in 6/8 betekent de 6 niet het aantal tellen, maar het aantal achtste noten. Om de tellen in een samengestelde maatsoort te vinden, deel je het bovenste getal door 3: 6/8 → 2 tellen, 9/8 → 3 tellen, 12/8 → 4 tellen.

Een bekend voorbeeld

Het Engelse kinderliedje Row, Row, Row Your Boat is een schoolvoorbeeld van 6/8: twee grote tellen per maat, elk in drie verdeeld.

M:6/8
L:1/8
Q:3/8=60
K:C
C3 C3 | C2 D E3 | E2 D E2 F | G6 | ccc GGG | EEE CCC | G2 F E2 D | C6 |]
w: Row, row, row your boat gent-ly down the stream mer-ri-ly mer-ri-ly mer-ri-ly mer-ri-ly life is but a dream

Tel: „1-la-li 2-la-li” of „1 & a 2 & a” (of „1 2 3 4 5 6” in een langzaam tempo). Let op het patroon kwartnoot + achtste („1–a”) dat het typische wiegende effect geeft: in 6/8 is dat de tegenhanger van een lang-kort-triolenritme.

6/8 of 3/4?

Beide bevatten zes achtsten, maar niet dezelfde puls: 3/4 = 3 tellen van twee achtsten (1 2 | 3 4 | 5 6); 6/8 = 2 tellen van drie achtsten (1 2 3 | 4 5 6). Wisselen tussen die twee aanvoelingen geeft een hemiool, een geliefd effect in de barok (aan het einde van couranten en menuetten) en in de Latijns-Amerikaanse muziek („America” uit West Side Story is een beroemd voorbeeld).

12/8: de ballade en de trage blues

M:12/8
L:1/8
Q:3/8=50
K:C
"C"CEG cGE CEG cGE | "F"FAc fcA "G"GBd gdB | "C"c12 |]

9/8 is zeldzamer: Bachs Jesus bleibet meine Freude wordt vaak zo genoteerd, met zijn ononderbroken stroom achtsten in groepjes van drie.

In de praktijk: tel bij trage tempi alle zes achtsten; sla bij snelle tempi alleen de twee hoofdtellen en voel de onderverdelingen. Een duool (2 achtsten in de tijd van 3) is het spiegelbeeld van de triool in samengestelde maatsoorten.

✓ Doe de quiz van de les

← Triolen en andere onregelmatige verdelingen · Onregelmatige maatsoorten: 5/4, 7/8 en verder →