Octaven en registers: C4 of Do3?

Twee noten met dezelfde naam, acht witte toetsen uit elkaar (C → C), vormen een octaaf. Ze klinken zo verwant dat we ze horen als „dezelfde noot, maar hoger”: natuurkundig is de frequentie precies verdubbeld. De stem-A trilt op 440 Hz; de A erboven op 880 Hz; de A eronder op 220 Hz.

Octaven nummeren

Om te zeggen welke C we bedoelen, voegen we een octaafnummer toe. Het nummer verandert altijd bij de C: na B3 komt C4. Helaas bestaan er twee conventies naast elkaar.

De wetenschappelijke toonhoogtenotatie, wereldwijd gebruikt in de akoestiek, in muzieksoftware en op deze site, noemt de middelste C C4. In veel Franse conservatoria en lesboeken heet diezelfde toets echter Do3: het nummer is gewoon één opgeschoven (er wordt geteld vanaf een octaaf „−1” onder de laagste C).

Op Note after Note gebruiken we de internationale conventie: middelste C = C4, A 440 Hz = A4.

De registers van de piano

De moderne piano heeft 88 toetsen, van A0 tot C8: iets meer dan zeven octaven. We spreken van:

• laag register (bas): A0 tot ongeveer C3 – diep en vol, soms wat „modderig” als je er akkoorden in nauwe ligging speelt;
• middenregister: ongeveer C3 tot C5, rond de middelste C, het bereik van de menselijke stem – het meest zingende gebied;
• hoog register (discant): boven C5 – helder, kristallijn, met een klank die snel uitsterft.

In ABC en op de notenbalk

M:4/4
L:1/4
K:C
C,4 | C4 | c4 | c'4 |]
w: C3 C4 C5 C6

In wetenschappelijke uitgaven en orgelboeken kom je soms ook de oudere Helmholtz-notatie tegen (C, c, c', c''…): daar staat c' voor de middelste C.