Cadensen
Muziektheorie · Tonale harmonie · Niveau 3 · 14 min
Een cadens is de harmonische formule die een muzikale frase afsluit, zoals leestekens een geschreven zin afsluiten. Sommige zijn een punt, andere een komma of een vraagteken.
| Cadens | Verloop | Effect |
|---|---|---|
| Volkomen cadens (PAC) | V(7) → I, beide in grondligging, tonica in de bovenstem | punt |
| Onvolkomen cadens (IAC) | V → I met een omgekeerd akkoord, of zonder de tonica bovenaan | puntkomma |
| Halve cadens | … → V (stoppen op de dominant) | komma, vraag |
| Plagale cadens | IV → I | „Amen”, tot rust komen |
| Bedrieglijke cadens | V → vi | verrassing, het gaat verder |
Beluister ze in volgorde: volkomen (maat 1), half (maat 2), plagaal (maat 3), bedrieglijk (maat 4).
M:4/4
L:1/4
%%staves {RH LH}
V:RH clef=treble
V:LH clef=bass
K:C
[V:RH] "G7"[FB]2 "C"[Ec]2 | "C"[Ec]2 "G"[DB]2 | "F"[Fc]2 "C"[Ec]2 | "G7"[FB]2 "Am"[Ec]2 |]
[V:LH] "_V7"[G,D]2 "_I"[C,C]2 | "_I"[C,G,]2 "_V"[G,,G,]2 | "_IV"[F,A,]2 "_I"[C,G,]2 | "_V7"[G,D]2 "_vi"[A,C]2 |]
De bedrieglijke cadens, of de kunst van de verrassing
Na G7 verwacht het oor C… en krijgt het a-klein. De bovenstemmen bewegen precies zoals in een volkomen cadens (B stijgt naar C, F daalt naar E); alleen de bas gaat naar A in plaats van C. Componisten gebruiken ze om een frase te verlengen: de echte volkomen cadens komt een paar maten later.
Een cadens die eigen is aan mineur
De frygische halve cadens (iv6 → V in mineur, bv. Dm/F → E in a-klein) laat de bas een halve toon naar de dominant dalen. Je hoort ze voortdurend in barokmuziek, aan het eind van een langzaam deel dat overgaat in een snel deel.